Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Edición impresa >

Os datos, informacións, interpretacións e cualificacións que aparecen nesta información corresponden exclusivamente ao momento en que se realizaron e teñen, polo tanto, unha vixencia limitada.

: Obesidade infantil: un problema de maiores

O sobrepeso da poboación infantil duplicouse nos últimos 35 anos e representa un grave problema de saúde pública. Debido ás súas implicación e ao seu alcance, ao longo dos próximos números, Consumer Eroski analizará con rigor as causas desta enfermidade e debaterá sobre como atallar o seu impacto con todos os involucrados: desde a industria e a administración pública ata as campañas publicitarias, as familias e a escola

Catro de cada dez nenos en España teñen sobrepeso ou obesidade. Esta patoloxía, que se defi ne pola acumulación excesiva de graxa corporal, non pasa por unha cuestión estética ou de imaxe; vai moito máis alá. A obesidade dispara o risco de sufrir enfermidades cardiovasculares, problemas locomotores e diabetes de tipo 2. Tamén entre os nenos. Trátase dunha patoloxía que provoca difi cultades respiratorias, un maior risco de fracturas e hipertensión, resistencia á insulina e marcadores temperáns de enfermidades cardiovasculares. A “enfermidade de enfermidades”, como a adoitan chamar, favorece que os nenos padezan doenzas de adultos.

A obesidade, por suposto, non é nova, pero a súa incidencia estendeuse e agravouse cos anos. Se en 1985 o 15 % dos nenos españois presentaba sobrepeso, hoxe son case 5 de cada 10. Segundo o último informe Aladino, publicado en 2020, o 40 % dos pequenos de entre 6 e 9 anos ten sobrepeso, a súa prevalencia aumenta coa idade e aféctalle especialmente aos fogares con menos recursos. Pero non só a eles. A evolución crecente da obesidade infantil no noso país acompaña unha tendencia global que se observa en case todas as rexións do mundo. A Organización Mundial da Saúde (OMS) estima que hai máis de 380 millóns de nenos e adolescentes con este problema, e cifra en 41 millóns os menores de 5 anos que presentan obesidade, un dato que podería case duplicarse para 2025 de continuar como ata agora.

Que facer para remedialo? Como se atalla e corrixe un problema que foi catalogado pola propia OMS como “a pandemia do século XXI” debido ao seu alcance e á súa gravidade? Coñécense estratexias que dean bos resultados? Estas son só algunhas preguntas que nos fixemos e que marcaron o punto de partida dun proxecto xornalístico exhaustivo no que contaremos coa opinión dos principais expertos de todos os sectores implicados. A obesidade é un problema multicausal e de gran complexidade. Non se resolve nin esgota con frases feitas nin con inxenuidade; tampouco cunha soa entrevista nin cunha única reportaxe.

A obesidade infantil é un problema de saúde pública moi grave que ten que abordarse como o que é: un enorme desafío comunitario. A expresión “comer menos e andar máis”, que coloca a responsabilidade nas persoas –neste caso, nos nenos– antóllase insufi ciente para afrontar un escenario que ten múltiples capas e actores. Todo empeza na casa: os adultos somos conscientes da ameaza, pero non sempre aplicamos este libreto á hora de elaborar o seu menú: o ritmo de vida e o molestia de decidir como alimentar día a día aos menores lévanos a conformarnos con darlles produtos socorridos e –ás veces– pouco saudables.

Esa mala alimentación e a falta de exercicio son os precursores máis coñecidos, pero non os únicos. O poder adquisitivo, o tempo para cociñar, o barrio no que vivimos e as relacións sociais, o acceso a especialistas en dietética e nutrición, os comedores escolares, a publicidade de alimentos insáns dirixida aos máis pequenos, a oferta crecente de produtos ultraprocesados, o sedentarismo, a xenética, os modelos de lecer e os exemplos que dámos os adultos son tamén factores que inciden nesta patoloxía.

Que din as últimas investigacións? Melloraría o panorama se houbese nutricionistas en atención primaria? É preciso erradicar a publicidade dos ultraprocesados? En plena era de noticias falsas, que se pode facer para aumentar a información fi able e de calidade sobre alimentación? Son os pais responsables da obesidade dos seus fillos? Deben mellorarse as políticas públicas? Para coñecer en profundidade cales son as catapultas da obesidade infantil, saber que se está facendo e, sobre todo, que máis se podería facer, realizaremos durante os próximos meses un contido especial.

España é o cuarto país de Europa con maior taxa de obesidade infantil. Por iso, e porque o que está en xogo é a saúde presente e futura dos nenos, ao longo de 2021 intentaremos abordar as principais causas e coñecer cales poderían ser as solucións. Como subliña Alejandro Martínez Berriochoa, director xeral da Fundación Eroski e da revista Consumer Eroski, “se se mantén a tendencia actual, en 2022 o número de nenos e adolescentes de entre 5 a 19 anos con exceso de peso superará ao dos que sofren desnutrición e presentan un peso moi baixo, advirte a OMS. Na Fundación somos conscientes do aumento da obesidade infantil e queremos contribuír a reverter esa tendencia”.

Como ven as familias os seus fillos en idade escolar? En %

Durante anos, o aspecto repoludo asociouse a saudable. Raro é o pai que recoñece ao seu fillo “gordecho”. Segundo a OMS, un 69,1 % dos escolares con “exceso de peso” (88,6 % con sobrepeso; 42,7 % con obesidade) segundo os seus proxenitores teñen “peso normal”. Outro exemplo: o 67,1 % dos nenos con “obesidade severa”, segundo as súas familias teñen “lixeiro sobrepeso” e o 19,1 % considérao “peso normal”.

Prevalencia de sobrepeso, obesidade e exceso de peso en España

Estudo que se vén realizando, a través da Estratexia NAOS (Nutrición, Actividade Física e Prevención da Obesidad) da AESAN, desde o ano 2011 en escolares de 6 a 9 anos. 16.665 escolares de 276 colexios, distribuídos de forma proporcional por comunidades e tamaño de municipio. Obtén datos antropométricos dos escolares por medición directa, pero tamén ten información sobre diferentes factores familiares, ambientais e de estilo de vida dos escolares e dos seus colexios.

Exceso de peso

  • Nenos: 41,3%
  • Nenas: 39,7%

A dieta feita a medida

Ninguén discute xa que a carga xenética é decisiva na obesidade e o sobrepeso, pero tamén pode desempeñar un papel fundamental na prevención e o tratamento da enfermidade. A nutrición de precisión, unha das protagonistas da investigación no sector durante este século, pretende a creación de dietas e pautas personalizadas a partir non só do estudo do xenoma humano, senón tamén de elementos externos (emocionais, condutuais…). A aplicación da nutrixenética, a nutrixenómica ou a epixenética podería darlle un bo repaso á sinxela e manida idea das dietas mediterráneas.

Pero aínda queda moito por facer. “Digamos que hai algunhas pezas do quebracabezas, pero aínda queda moito por cubrir. Non vai ser sinxelo que o médico ou o nutricionista teña un manual que lle diga: como vostede ten este xene e vimos que lle senta mal isto, faga aquilo…”, conta Luis A. Moreno. “Quizais en 20, 30 ou 40 anos si se poidan aplicar máis. Seguramente se crearán algoritmos con intelixencia arti fi cial que, ao fi nal, en moitas ocasións nos van dicir o mesmo que dicimos agora, pero que tamén é posible que sirvan para recomendarlle algo distinto a persoas ou grupos concretos”.

Panorama da obesidade infantil en Europa

España atópase entre os países con maior número de nenos e nenas con exceso de peso. Datos en % da OMS para os anos 2015 a 2017.

O almorzo ideal

Segundo Aladino 2019, tres de cada 10 nenos en España non almorzan todos os días. E só un 20,1 % inclúe froita fresca no menú. A ausencia dun almorzo san na nosa rutina alimentaria está asociado a un risco maior de obesidade. “O ideal é que os nenos, e tamén os adultos, consuman catro comidas ao día, se é posible cinco. Unha é o almorzo”, explica Luis A. Moreno. Pero non valen unhas galletas inxeridas á carreira de camiño ao colexio. “Os nenos teñen que ir durmir cedo, levantarse con tempo sufi ciente para non ir correndo… Se lles recomendamos que consuman tres tipos de alimentos no almorzo, non é tan fácil facelo se non teñen tempo”. E en que consiste un almorzo saudable? “Debe incluír un lácteo de entrada que, en xeral, lles gusta e cúmprese. Un alimento a base de cereais, que tamén se cumpre. E, para rematar, o ideal sería incluír unha froita”, explica Moreno. Esa é a parte máis complicada e menos estendida. Para intentar cumprila, Moreno aconsella: “Cando se fala das recomendacións para un almorzo saudable inclúese o xantar de media mañá, e a froita podería comerse nese xantar”.

Paxinación dentro deste contido

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións