Saltatu nabigazio-menua eta joan edukira

EROSKI CONSUMER, kontsumitzailearen egunkaria

Bilatzailea

Fundazioaren logotipoa

EROSKI CONSUMERen kanalak


Kokaleku honetan zaude: Azala > Papereko argitalpena >

Informazio honetan agertzen diren datu, informazio, interpretazio eta kalifikazioak haiek egin ziren uneari dagozkio, eta, beraz, denbora mugatuz daude indarrean.

: Haurren gizentasuna: helduen arazoa

Azken 35 urteetan bikoiztu egin da gehiegizko pisua haurren artean, eta arazo larri bihurtu da osasun publikoaren arloan. Zer-nolako eragina eta hedadura duen ikusita, hurrengo zenbakietan, Eroski Consumerrek zorrotz aztertuko ditu gaixotasun horren arrazoiak, eta zerikusia duten guztiekin landuko du nola geldiarazi haren eragina: hasi industria eta administrazio publikoetatik, eta publizitate kanpaina, familia eta eskolaraino.

Hamar haurretatik lauk gehiegizko pisua edo gizentasuna daukate Espainiako Estatuan. Patologia horretan, gantz gehiegi metatzen da gorputzean, eta ondorioak ez dira mugatzen, inondik ere, estetika edo irudi kontuetara; askoz harago doa. Gizentasunak asko handitzen du bihotz-hodietako gaixotasunak izateko arriskua, baita arazo lokomotorrak eta 2 motako diabetesa izatekoa ere.

Haurren artean ere bai

Arnasa hartzeko zailtasunak eragiten dituen patologia bat da, areagotu egiten duena hausturak eta hipertentsioa izateko arriskua, intsulinarekiko erresistentzia sortzen duena eta bihotzhodietako gaitzen markagailuak goiz agerrarazten dituena. “Gaitzik gaitzena” esaten zaio, eta erraztu egiten du haurrek gaixotasunak izan ditzaten helduaroan.

Gizentasuna ez da gauza berria, jakina, baina haurren artean asko zabaldu da azken urteetan. 1985. urtean Espainiako Estatuko haurren %15ek zeukaten gehiegizko pisua, eta gaur 10etik ia 5ek daukate. Aladino txostenaren azken emaitzen arabera (2020an argitaratu dute), 6 eta 9 urte arteko haurren %40k gehiegizko pisua daukate, haren prebalentzia handitzen ari da adinarekin eta baliabide gutxien duten etxeei eragiten die batez ere. Baina ez horiei bakarrik. Ia mundu guztian ari da handitzen haurren gizentasuna, eta joera global horren adierazgarri dira gure inguruko datuak ere.

Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, 380 milioi haur eta nerabek baino gehiagok daukate arazori hori, eta 5 urtetik beherakoetan 41 milioi haurri eragiten die gizentasunak; datu hori, gainera, bikoiztu egin daiteke 2025erako orain arte bezala jarraituz gero. Zer egin daiteke konponbidea jartzeko? Nola erantzuten zaio OMEk berak “XXI. mendeko pandemia” izendatu duen arazoari, zenbateko hedadura eta larritasuna duen ikusita? Ba al dago emaitza onak eman dituen estrategiarik? Galdera horiek egin dizkiogu geure buruari, eta hortik abiatu da kazetaritzako proiektu hau, zeinak zorroztasunez bildu nahi dituen zeresana daukaten arlo guztietako aditu nagusien iritziak.

Arrazoi askoren ondorio da gizentasunaren arazoa, oso konplexua. Ez da konpontzen eta ez da agortzen esaldi eginekin eta ikuspegi xaloekin; ezta elkarrizketa eta erreportaje bakarrarekin ere. Osasun publikoaren arloko arazo larria da haurren gizentasuna, eta den horretan heldu behar zaio: erronka komunitario izugarri handia. Askotan esaten da “gutxiago jan eta gehiago ibili” behar dela, eta horrekin pertsonen gain jartzen da ardura (kasu honetan, haurrengan), baina hori ez da aski hainbat geruza eta eragile dituen egoerari aurre egiteko. Etxean hasten da guztia: helduok jabetzen gara mehatxua hor dagoela, baina beti ez dugu egoki jokatzen menuak prestatzean: bizi erritmoak eta haurrei egunero zer jarri pentsatzen ibili beharrak errazkeriara garamatza hainbatetan, eta gure hautuak beti ez dira izaten osasungarriak.

Elikadura desegoki hori eta ariketa falta izaten dira eragile ezagunenak, baina ez bakarrak. Erosteko ahalmena, kozinatzeko denbora, bizi garen auzoa eta gizarte harremanak, dietetika eta nutrizio arloko espezialistengana iristeko aukera, eskolako jantokiak, haurrentzako elikagai osasungaitzen iragarkiak, produktu ultraprozesatuen eskaintza gero eta ugariagoa, sedentarismoa, genetika, aisialdiko joerak eta helduok ematen dugun eredua ere faktore garrantzitsuak dira patologia horretan. Zer diote azkenaldiko ikerketek? Egoera hobetu egingo al litzateke lehen mailako arretan nutrizionistak baleude? Debekatu egin behar al da ultraprozesatuen publizitatea?

Gezurrezko albisteen aroan sartuta gauden honetan, zer egin daiteke informazio fidagarria eta kalitatezkoa ugaritzeko elikaduraren inguruan? Gurasoen erantzukizuna al da haurren gizentasuna? Hobetu egin behar al dira politika publikoak? Sakontasunez landu nahi dugu zein diren haur gizentasunaren arrazoiak, jakin egin nahi dugu zer ari den egiten eta, batez ere, zer gehiago egin litekeen, eta, horretarako, atal berezi bat landuko dugu hurrengo hilabeteetan. Europako herrialdeen artean, haur gizentasunaren tasa handiena duen laugarren herrialdea da Espainiako Estatua.

Horregatik, eta haurren egungo eta etorkizuneko osasuna dagoelako jokoan, 2021ean zehar saiatu egin nahi dugu arrazoi nagusiak aztertzen eta irtenbideak zein izan litezkeen jakiten. Alejandro Martinez Berriochoak dioen bezala (Eroski Fundazioko eta Consumer Eroski aldizkariko zuzendaria da), “egungo joerarekin jarraitzen badugu, 2022an gehiegizko pisua izango duten haur eta nerabeen kopurua handiagoa izango da desnutrizioa eta pisu txikiegia dutenena baino, halaxe ohartarazi du OMEk. Fundazioan jabetuta gaude gora egiten ari dela haurren gizentasuna, eta lagundu egin nahi dugu joera hori geldiarazten”.

Gurasoek nola ikusten dituzte haurrak eskolako adinean?

Urteetan, osasungarritzat jo izan da itxura mardula edukitzea. Guraso gutxik esango dizute beren haurra “pottoloa” dagoela. OMEren arabera, “pisu handiegia” duten haurren %69,1ek (gehiegizko pisua %88,6k eta gizentasuna %42,7k) “pisu normala” dute gurasoen iritziz. Beste adibide bat: “gizentasun larria” daukaten haurren %67,1ek “gehiegizko pisu arina” daukate gurasoen iritziz, eta %19,1en uste “pisu normala”.

Gehiegizko pisuaren, gizentasunaren eta pisu handiegiaren prebalentzia Espainian

Azterketa hori NAOS Estrategiaren barnean ari da egiten (Nutrizioa, Jarduera Fisikoa eta Gizentasunaren Prebalentzia) 2011. urteaz geroztik 6 eta 9 urte arteko haurren artean. 16.665 haur 276ikastetxetakoak, modu proportzionalean banatuta erkidegoka eta udalerrika. Datu antropometrikoak lortzen ditu haurrei zuzenean neurketak eginda, baina bestelako informazioa ere eskuratzen du familiako faktoreei buruz, haurren inguruari eta bizimoduari buruz eta eskolei buruz.

Mutilak: %41,3

Neskak: %39,7

Neurrira egindako dieta 

Inork ez du zalantzan jartzen zama genetikoa erabakigarria dela gizentasunean eta gehiegizko pisuan, baina zama horrek berak zeregin funtsezkoa eduki dezake gaixotasunaren prebentzioan eta tratamenduan. Zehaztasunezko nutrizioak iker lerro aski aipagarriak landuko ditu mende honetan, eta asmoa da dieta eta jarraibide pertsonalizatuak sortzea ez bakarrik giza genoma aztertuz, baita kanpoko beste elementu batzuk ere (emozioak, jokabideak…). Nutrigenetika, nutrigenomika eta epigenetika erabiliz, gainditu egin liteke dieta mediterraneoaren kontzeptua bera. Baina oraindik zer egin ugari dago. “Esan dezagun baditugula puzzlearen pieza batzuk, baina oraindik asko dugu betetzeko. Ez da erraza izango medikuak edo nutrizionistak eskuliburu bat izatea eta han zera jartzea: ‘Zuk gene hau duzunez eta honek kalte egiten dizula ikusi dugunez, egizu hau…”, azaldu du Luis A. Morenok. “Agian 20, 30 edo 40 urte barru aukera gehiago izango da. Segur aski, algoritmoak sortuko dira adimen artifi zialarekin, eta askotan orain esaten dugun gauza bera esango diguten arren, baliteke beste zerbait ere gomendatzea pertsona edo talde jakinetarako”.

Haur gizentasunaren egoera Europan

Pisu handiegia duten haur kopururik handienetako a du Espainiak. OMEk 2015 eta 2017rako emandako datuak, %-etan.

Gosari egokiena

Aladino 2019 txostenaren arabera, hamar haurretatik hiruk ez dute egunero gosaltzen. Eta %20,1ek bakarrik izaten dute fruta freskoa menuan. Elikatzeko errutinetan gosari osasungarririk ez egiteak handitu egiten du gizentasuna izateko arriskua. “Egokiena da haurrek, eta helduek ere bai, lau otordu egitea egunean, eta ahal bada bost. Gosaria da horietako bat”, azaldu du Luis A, Morenok. Baina ez du balio gaileta batzuk arrapaladan jatea eskolarako bidean. “Haurrek goiz joan behar dute lotara, eta denboraz jaiki, gero lasterka ibili beharrik ez izateko… Gosaritan hiru elikagai mota hartzeko gomendatzen badiegu, ez da hain erraza izango denboraz larri dabiltzanean”. Eta zer eduki behar du gosari osasungarriak? “Esneki batekin hasi behar da, eta hori gehienei atsegin zaie. Zerealekin egindako elikagai bat ere eduki behar du, eta hori ere betetzen da. Eta, azkenik, fruta sartzea litzateke egokiena”, azaldu du Morenok. Hori da zatirik zailena eta gutxien zabaldu dena. Hori betetzeko, zera gomendatzen du Morenok: “Gosari osasungarria egiteko gomendioak ematen direnean, hamaiketakoa ere sartzen da hor, eta fruta orduantxe jan daiteke, hamaiketakoan”.

Eduki honen barruko orrialdekatzea

Hau interesa dakizuke:

Infografiak | Argazkiak | Ikerketak