Un nutricionista con intelixencia artificial

Un nutricionista con intelixencia artificial

A aparición da Intelixencia Artificial (IA) provocou unha revolución sen precedentes e está a redefinir as nosas vidas dun xeito que, ata hai pouco, parecía ciencia ficción. Desde que a empresa Open AI presentou ChatGPT en novembro de 2022, o que antes era unha ferramenta reservada a centros de investigación converteuse en omnipresente en case todos os ámbitos da nosa vida: está nos nosos ordenadores, móbiles, televisores e mesmo en centos de aplicacións.

Entre aquelas aplicacións nas que a IA irrompeu en escena están as de nutrición. Hainas modestas, que se limitan a escanear etiquetas de produtos para axudarnos a tomar algunhas decisións, as que nos suxiren menús ou as que son capaces de tomar unha fotografía dun alimento e dicirnos con máis ou menos acerto cantas calorías ten. Tamén as hai sumamente atrevidas, como as que nos propoñen plans nutricionais completos con menús en función dos nosos obxectivos.

Para escribir este artigo, pedímoslle á dietista-nutricionista Beatriz Robles que afondase en catro das máis coñecidas –Carmen IA, Foodvisor, MyFitnessPal e Noom– para determinar os seus puntos fortes e as súas limitacións, para saber se as súas propostas teñen sentido e, sobre todo, para ver se os seus consellos se axustan á evidencia científica e se poden achegar as sutilezas, os matices e os temas realmente relevantes que se establecen nun contexto clínico entre un profesional e o seu paciente. A resposta, spoiler, é que non; pero vexamos por que, ata onde chegan estas apps e o que as diferencia dun nutricionista cualificado.

Unha primeira ollada

A maioría de apps ofrecen moita información precisa sobre alimentos ou calorías, e neste sentido funcionan como unha enorme base de datos cunha visualización clara e bonita. Tamén inclúen mensaxes con moito sentido común (“Es único e o teu programa tamén debería selo”, “Deixa de facer dieta. Acada resultados de por vida”) e funcionan como un coach artificial que che anima a alcanzar os teus obxectivos. Pero non todo o que reloce é ouro.

A dietista-nutricionista Lidia Folgar ten unha opinión contundente sobre este tipo de aplicacións. “Parecen un perigo, xa que unha app non ten unha historia clínica previa e, por exemplo, non pode valorar se esa persoa presenta un trastorno alimentario ou está en risco, o que pode empeorar o seu problema de base, que pode non coincidir co motivo polo que está a consultar a aplicación”, subliña Folgar.

Beatriz Robles coincide plenamente e engade que, entre as que revisamos só dúas, Foodvisor e Noom, fan unha anamnese exhaustiva previa. A anamnese é o proceso de recompilación de información relevante sobre a historia clínica dun paciente mediante unha entrevista clínica detallada, incluíndo síntomas, antecedentes médicos, familiares e hábitos. Esta ferramenta diagnóstica é fundamental para que un dietista-nutricionista poida establecer un plan de tratamento personalizado. “Estas dúas apps están claramente deseñadas coa colaboración de dietistas nutricionistas, porque teñen unha anamnese bastante completa. Fanche as típicas preguntas que che faría unha dietista-nutricionista nunha primeira consulta”, valora Beatriz Robles.

Algunhas limitacións

Pero “moi completa” non significa “completa de todo” e é a través desa posibilidade por onde afloran algúns problemas que poden ser graves. Por exemplo, as aplicacións preguntan por enfermidades anteriores e ofrecen varias opcións, como enfermidade cardíaca, colesterol alto ou depresión. “Pero despois hai un recadro para que marques “outras’, sen que poidas especificar cales”, explica Robles. “E esa “outra’ pode ser calquera entre as 1.000 enfermidades que poden ter o seu propio impacto na dieta”. E o máis importante, aclara a nutricionista, “a IA non ten a capacidade de interpretar máis aló das respostas literais nin de preguntar de novo se algunha resposta é dubidosa”.

Lidia Folgar destaca a importancia da historia clínica: “Unha persoa pode facer unha consulta por un motivo concreto e como profesionais podemos identificar que o que realmente necesita é outra cousa. O paciente non ten por que saber o que necesita e pode buscar dietas restritivas, por exemplo, ou dietas que empeoren o colesterol que xa sae alto nas analíticas”. A estes problemas súmaselle un moi grave: como pode unha IA detectar un trastorno alimentario (TCA) cando o usuario a utiliza para perder peso?

A única aplicación que inclúe unha pregunta directa sobre un TCA diagnostiado é Noom, cóntanos Beatriz Robles, “pero despois a aplicación: como o valora? Como o ten en conta cando che manda a tua planificación? Quizais non teñas un trastorno alimentario diagnosticado, pero tes factores de risco. Ou quizais o teñas e aínda non o tes diagnosticado. Isto é imposible que unha máquina o valore”. Son aspectos que é difícil que pasen desapercibidos en consulta. “Tes unha relación co paciente na que deixándolle falar, podes detectar aversións alimentarias que non están xustificadas, restricións de determinados alimentos ou que a dieta se está a facer dun xeito restritivo sen ter unha xustificación. Ves cousas porque ao final ten ese factor humano da experiencia máis o coñecemento que unha aplicación non pode ofrecerche de ningún xeito”, continúa Robles.

Nutrición da vella escola

Tres das apps analizadas permítennos definir obxectivos como mellorar a capacidade física, pero ao final sempre acaban dando pautas para perder peso. “É unha nutrición antiga. Hoxe, é moi raro que un nutricionista se centre no peso como obxectivo. Iso é absurdo. Se estamos a buscar unha perda de peso específica, o que en realidade queremos é unha perda de graxa”, afirma Robles. Un bo nutricionista céntrase nos bos hábitos para modificar a composición corporal a —a proporción de graxa e músculo—, que sexa moito máis favorable para previr o risco de enfermidades non transmisibles (cardiovasculares, respiratorias, cancro ou diabetes, entre as principais).

O importante non é a cifra que reflicte a báscula. “Pode ser que alguén que queira perder 10 quilos vexa que só perdeu dous, pero, se cadra, a súa composición corporal é completamente distinta, porque mudou oito quilos de graxa por oito de masa muscular”, explica Robles. Todos estes matices, polo momento, son indetectables para unha app, porque non pode medir os cambios na composición corporal, algo que si pode facer un nutricionista en consulta medindo as pregaduras corporais do paciente.

Outro problema engadido é que as apps analizadas garanten a perda de peso nun tempo determinado, “algo que un bo dietista-nutricionista profesional nunca se atrevería a facer”, engade Beatriz Robles. Nalgúns casos, como Foodvisor, mesmo che garanten que che devolverán o diñeiro se non conseguiches os teus obxectivos: “Habería que ver en que consiste a garantía dentro das condicións, porque inevitablemente xorden dúbidas sobre como se mediría o logro”, opina a nutricionista.

O fin dos nutricionistas?

Deixamos para o final a pregunta do millón de dólares: poderían chegar a substituír a fugura dun nutricionista? Como curiosidade, preguntámosllo a ChatGPT e a súa resposta foi moi diplomática: “Estas apps ilustran como a IA democratiza acceso aos consellos nutricionais, pero aínda enfrontan desafíos clave: desde nesgos algorítmicos ata a sobremedicalización da alimentación. Algunhas ferramentas educan sobre ingredientes específicos e outras abordan a compoñente psicolóxica, pero o futuro podería estar en modelos híbridos que combinen precisión técnica coa empatía humana”. Pero, que opina a intelixencia humana?

“Véxoas máis como unha axuda útil para obter ideas sobre que facer de comer co que se ten na casa ou facilitar unha lista da compra. Pero non creo que nos poidan substituír. De feito, a IA si pode ser útil para os dietistas-nutricionistas na práctica clínica”, opina Lucía Folgar. Sempre baixo a supervisión dun nutricionista, unha IA en consulta pode servir para facilitar a elaboración de pautas nutricionais ou para desenvolver ferramentas como asistentes virtuais para mellorar a adherencia dos pacientes. Ademais, pola súa capacidade para atopar patróns e establecer relacións, cunha minuciosa anamnese por parte do nutricionista e cuns datos correctos, poden servir para axudar a realizar diagnósticos complexos, como acontece xa noutros campos da saúde, como a medicina oncolóxica. Para Beatriz Robles, o factor humano é insubstituíble: “E non só neste sector, penso tamén en sectores creativos. Hai un punto que creo que a IA non alcanzará, por mor da propia natureza humana e por como funcionamos. Hai un factor que vai máis alá da mera comunicación a través das palabras, que fala da intuición, do coñecemento, da experiencia e do cruzamento de todo iso, pero cunha visión crítica que creo que a IA non nos pode dar. Ou esa é a miña esperanza”, conclúe.