Saltatu nabigazio-menua eta joan edukira

EROSKI CONSUMER, kontsumitzailearen egunkaria

Bilatzailea

Fundazioaren logotipoa

EROSKI CONSUMERen kanalak


Kokaleku honetan zaude: Azala > Papereko argitalpena >

Informazio honetan agertzen diren datu, informazio, interpretazio eta kalifikazioak haiek egin ziren uneari dagozkio, eta, beraz, denbora mugatuz daude indarrean.

: Nork erabakitzen du gure haurrek zer jango duten eskolan

Hamabi urtez azpiko ikasleen %65,8k eskolako jantokian jaten dute egunero, datu hori eman du Espainiako Hezkuntza Ministerioak. Autonomia Erkidego bakoitzak erabakitzen du zerbitzu hori nork kudeatuko duen, zer-nolako ezaugarriak izango dituen eta nola eskainiko den. Familiek, bestalde, zeresan handiagoa eduki nahi dute otordu horien inguruan eta, kudeaketak kalitatean beti eragiten ez badu ere, adituek ziurtatzen dute ikastetxetik zenbat eta urrituagoa egon, gurasoek orduan eta kontrol gutxiago dutela. Asko dago egiteko.

Haurren gizentasunaz hitz egiteko garaian, ezinbestekoa da eskoletako jantokiek eta ikastetxeek eurek daukaten zereginaz hitz egitea. Izan ere, Espainiako Estatuan milioi eta erdi haurrek baino gehiagok han egiten dute eguneko otordurik garrantzitsuena asteko bost egunetan. Badaude jardunbide onen inguruko gidak eta gomendioak menu orekatu eta jasangarriek nolako ezaugarriak eduki behar dituzten jakiteko, baina eskoletako elikadurari kritika handiak egin izan zaizkio azken hamarkadetan. Egia da, halaber, guraso elkarteek, catering enpresek, ikastetxeek eta administrazio publikoek, bakoitzak bere neurrian, zeregin erabakigarria dutela otorduak osasungarriak izan daitezen, non kalitateari emango zaion lehentasuna. Zer-nolako pausoak ari dira ematen?

Norena da erantzukizuna

Guraso Elkarteen Espainiako Konfederazioan (CEAPA) galdera bat darabilte buruan aspaldi honetan: jantokiak kudeatzen dituztenei axola al zaie neska-mutikoen nutrizioa edo kostuak gutxitzea eta etekinak handitzea bakarrik dute buruan? “Lizitazioak egiteko garaian eskaintza ekonomikoak hartzen du tarterik handiena adjudikazioak egiteko irizpideetan. Errestaurazio arloko konglomeratu handiak sartzen dira, horiek gaitasuna dute prezioa %20 raino ere jaisteko, hein batean hornitzaileekin negoziatzeko tarte handia dutelako, eskari izugarri handiak egiten dituzte eta”, azaldi du Olga Leralta Piñanek, CEAPAn Andaluziak duen ordezkariak.

Horrelako proposamenen aurrean ezer gutxi egin dezakete tokiko enpresa txikiek. “Administrazio publikoek ez dezakete ez ikusiarena egin ikastetxe publikoetako jantokietan gertatzen denaren aurrean. Haiek dira eskolan gertatzen den guztiaren azken arduradunak, bai egiturei dagokienez eta bai zerbitzuei. Eta jantokia beste zerbitzu bat gehiago da, baina ez da ahaztu behar egoera zaurgarrian dauden familia askotan eskolako menua izango dela haurrak egingo duen otordurik garrantzitsuena”, nabarmendu du Leralta Piñanek. Proposatzen dituen irtenbideen artean, bat izan daiteke diru publiko gehiago jartzea jantokietarako, “eta ez egitea ezikusiarena”. Leralta Piñanen iritziz, bitxia da erakundeetatik “kanpainak egitea haurren gizentasunaren aurka, zeina oso arazo larria den eskola adinean dagoen populazioarentzat, eta gero ez zaintzea ikastetxeetan zer jaten duten”.

Kontsumitzaile txiki eta gatibua

Koronabirusaren erruz eskola jantokietako erabiltzaileak %45 murriztu ziren pandemiaren beldurragatik eta gurasoak telelanean hasi zirelako, baina mantso-mantso ari da “normaltasunera” itzultzen, eta pentsa liteke erabiltzaile kopurua lehengo mailara itzuliko dela. Espainiako Hezkuntza Ministerioaren azken datuak 2016-17koak dira, eta hor esaten da Haur eta Lehen Hezkuntzako ikasleen %35 joaten zirela jantokira eta Bigarren Hezkuntzako %10 inguru.

Beste eremu batzuetan kontsumitzaileak aukeratu dezake menua, baina eskoletako jantokietan, kontsumitzailea “gatibu” dago nolabait. Familiek eta hezkuntza komunitateek tarte txikia dute menua erabakitzeko edo moldatzeko. Bereziki ikastetxe publikoetan, non legeak esaten duen jantokiak lizitazio edo lehiaketa bidez hautatuko direla. Lehiaketa publikoetan menuaren nutrizio kalitatea balioesten da, baina beste faktore batzuk ere bai, adibidez azken prezioa edo zerbitzu emailearen kudeaketa gaitasuna (logistika, sukaldeko langileak, garraioa, erosketak…).

“Askotan enpresa handien neurrira egindako trajeak izaten dira pleguak, adibidez urteetako esperientzia eskatzen denean jantokien kudeaketan, edo aurreko urteetan jasangarritasun proiektuak landu izana. Baldintza horiek moztu egiten diete bidea tokiko enpresa txikiei edo sortu berriei, eta lagundu egiten du errestaurazioko talde handien eskuetan kontzentratu daitezen”, salatu du CEAPAtik Leralta Piñanek. Egia da, hala ere, Estatuko jantokien %58 bakarrik daudela errestaurazio kolektiboko lau enpresa nagusien esku (Serunion, Compass Group, Aramark eta Ausolan), halaxe ageri da Eskoletako jantokiak Espainian izeneko txostenean (2018koa da), Andres Muñoz Ricok koordinatu duena Carro de Combate eta SEO BirdLife elkarteekin batean.

Aldaketarako ekintzak

Gurasoek eta erakundeek helburu bat ezarri dute epe luzera: haurrek menu osasungarriagoak, jasangarriagoak eta hurbilagokoak izatea. Leku askotatik iristen dira aldaketarako deiak eta, gehienean, berrikuntzak tantaka heltzen dira. Adierazgarrienak behartuta etorri ohi dira, adibidez arlo publikoko kontratazioen araudian egin behar izan diren aldaketen ondorioz Agenda 2030arekin bat egiteko. Ildo horretan, murriztu egin da eskaintza ekonomikoaren pisua, eta indartu egin dira menuaren nutrizio balioak, jasangarritasuna eta hurbiltasuna.

Nafarroak, adibidez, lan ildo horri heldu dio ikasturte honetan. Autonomia erkidego horrek hobetu egin ditu eskola jantokietako lizitazio baldintzak, eta astero berdura eta barazki freskoak eskaini beharko dituzte, eta lehentasuna eman beharko diete osoko zerealei ogian, pastan eta arrozean. Gainera, esnekiek naturalak eta azukrerik gabeak izan beharko dute beti, eta menuak plater prozesatu bakarra eduki ahalko du hilean (etxean eginda ez dauden elikagai birrineztatuak eta arrautza-irinetan pasatuak, haragi bola industrialak, hanburgesak, saltxitxak…) eta astean plater frijitu bakarra. Galarazita dago urrutitik datorren arraina (200 kilometro baino gehiago egin dituena), eta behartu egiten du astean bitan gutxienez lekale ekologikoak eta hurbilekoak jartzera.

Eta eskaintza ekonomikoa 15 punturaino jaitsi da 100ean gainean. “Baina formulak saritu egiten ditu beherapenik handienak egiten dituztenak, eta prezio publikoak aski apalak dira lehendik ere. Hori kalitatearen kaltetan izan daiteke, ekoizleei gutxiago ordaintzea ekar dezake, langileek lan baldintza kaskarragoak izatea edo ratioak handitzea”, azaldu dute Nafarroako Guraso Elkartetik.

Beste autonomia erkidego batzuek, adibidez Valentziakoak edo Andaluziakoak, zenbait ikerketa egin dituzte azken urteetan jantoki zerbitzuek nolako kalitatea duten jakiteko eta aldaketak egiteko. Horren adibidea da Plan Evacole delakoa, Andaluziako Juntarena, non Osasun Kontseilaritzako teknikari batek bisita egiten dien ikastetxeei eta aztertu egiten duen sukaldearen egoera (sukaldea daukatenetan) eta menuarena. Txostenak bereziki aipatzen ditu ezkutuko janari aurrekozinatuak. Hau da, enpanadilla eta kroketa izoztuetatik harago, azpimarratu egiten du salda aurrekozinatua erabiltzen dela paella egiteko, oinarri izoztuekin egiten dutela pizza, nahiz eta menuan “bertan egina” dela adierazi. Kritikatu egiten du, halaber, errezeta batzuetan osagai batzuk gehiegi errepikatzen direla, eta horrek monotono bihurtzen du menua; bestalde, puntuazioa ona ematen die asteko elikagaien aniztasunari. Dena den, ez da aurreikusten zigorrak edo isunak jartzea. Azken batean, bisitak baino ez dira, hobetzeko aholkuak, eta kudeatzaileen borondatearen mende gelditzen da.

Gaztela-Mantxa, berriz, pleguetan balioa ematen hasiko da Jatorri Izen Babestua duten produktuei, Adierazpen Geografiko Babestua dutenei eta Espezialitate Tradizional Bermatua dutenei. “Kalitatezko otordua bermatzea da kontua, eta Gaztela-Mantxako produktuak ere bultzatzea”, azpimarratu du Blanca Fernandezek, zeina Berdintasun kontseilaria eta Gobernuaren bozeramailea den. Catering enpresek sukaldea non daukaten ere kontuan hartuko dute, hurbiltasun irizpideak aintzat hartuta; gehienez ere, 150 kilometrora egon beharko du.

Eduki honen barruko orrialdekatzea

  •  Ez dago aurreko orririk
  • Orri honetan zaude: [Or. 1 de 6]
  • Joan hurrengo orrialdera Familien eskariak »

Hau interesa dakizuke:

Infografiak | Argazkiak | Ikerketak