Saltar o menú de navegación e ir ao contido

EROSKI CONSUMER, o diario do consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Edición impresa >

Os datos, informacións, interpretacións e cualificacións que aparecen nesta información corresponden exclusivamente ao momento en que se realizaron e teñen, polo tanto, unha vixencia limitada.

: Quen decide que comen os nosos fillos na escola

O 65,8 % dos menores de 12 anos aliméntanse todos os días no comedor do colexio, segundo o Ministerio de Educación. Cada comunidade autónoma é a encargada de decidir quen xestiona este servizo, que características debe cumprir e como se ofrece. As familias, pola súa banda, reclaman ter máis voz para decidir que comen os seus pequenos e, aínda que a xestión non sempre in! úe na calidade, os expertos aseguran que, canto máis afastada estea do centro, menos control teñen os pais. Queda moito por facer.

Análise da obesidade infantil en España non se entende sen o papel que xogan os comedores escolares e os centros educativos. É alí onde máis dun millón e medio de alumnos en España inxiren a comida máis importante do día. Pese a que existen guías de boas prácticas e recomendacións de experto sobre como debería ser un menú equilibrado e sostible, a alimentación nas escolas foi moi criticada neste país ao longo das últimas décadas. Tamén é certo que asociacións de pais e nais, empresas de cátering, colexios e administracións públicas teñen, en maior ou menor medida, un papel determinante á hora de confeccionar un prato saudable no que a calidade xogue un papel primordial. Que pasos se están dando?

En quen recae a responsabilidade

Desde a Confederación Española de Asociacións de Pais e Nais de Alumnos (CEAPA) levan anos preguntándose se quen xestionan os comedores velan pola saúde nutricional dos pequenos ou se só buscan reducir custos e maximizar o seu beneficio. “Nas licitacións a oferta económica segue sendo de forma maioritaria un criterio básico para lograr as adxudicacións. Entran grandes conglomerados de restauración con capacidade para acometer baixadas de ata un 20 % no prezo, en parte pola súa enorme capacidade de negociar cos provedores, xa que manexan pedidos enormes”, explica Olga Leralta Piñán, vocal de Andalucía en CEAPA. Ante propostas así, pouco poden facer as pequenas empresas de ámbito local. “As administracións públicas non poden desentenderse do que sucede nos comedores dos colexios públicos. Son os responsables últimos de todo o que acontece nunha escola, tanto a nivel de estruturas como de servizos. E o comedor é un servizo máis, co agravante de que para moitas familias en situación vulnerable o menú escolar será a comida máis importante do día para o neno”, destaca Leralta Piñán. Unha posible solución que pon sobre a mesa sería inxectar máis diñeiro público para os comedores, “e non desentenderse”, subliña. Para Leralta Piñán resulta paradoxal que desde as institucións “se lancen campañas contra a obesidade infantil, un problema moi grave entre a poboación en idade escolar, e logo non vixíen que se come nos colexios”.

Consumidor pequeno e cativo

A volta paulatina á “normalidade” tras a irrupción do coronavirus, fai pensar nunha recuperación dos índices de usuarios aos comedores escolares que se reduciron nun 45 % en 2019 polo temor á pandemia e o teletraballo dos proxenitores. Os últimos rexistros do Ministerio de Educación, de 2016-17, sinalaban que aproximadamente o 35 % do alumnado de educación infantil e primaria e un 10 % en secundaria facían uso do comedor escolar.

A diferenza doutros ámbitos nos que o consumidor pode elixir menú, cos comedores escolares prodúcese unha situación de “consumidor cativo”. Familias e comunidade educativa teñen escasa marxe de manobra á hora de decidir ou modificar o menú. En especial nos centros públicos, nos que a lexislación establece que a asignación dos comedores será por licitación. Nos concursos públicos valórase a calidade nutricional do menú, pero tamén outros factores, como o prezo final por cuberto ou a capacidade de xestión da adxudicataria (loxística, persoal de cociña, transporte, compras…).

“Moitas veces os pregos son un traxe a medida das grandes adxudicatarias, como cando se esixen anos de experiencia na xestión de comedores ou desenvolver proxectos de sostibilidade nos anos anteriores. Estas condicións córtanlle o paso ás pequenas empresas locais ou de nova creación e favorecen a concentración en mans de grandes grupos de restauración”, denuncia desde CEAPA Leralta Piñán. Aínda que tamén é certo que só o 58 % dos comedores en España quedan en mans das catro principais empresas de restauración colectiva –Serunion, Compass Group, Aramark e Ausolan–, segundo desvela o informe Os comedores escolares en España, de 2018, coordinado por Andrés Muñoz Rico, xunto á de Carro de Combate e SEO BirdLife.

Liñas de actuación para o cambio

O obxectivo a longo prazo tanto de pais como de institucións é lograr que os nenos teñan menús máis saudables, sostibles e de proximidade. As vías que piden o cambio son diversas e, polo xeral, as novidades chegan a contagotas. As máis significativas chegan da man das modificacións obrigatorias na regulación das contratacións no sector público para aliñarse coa Axenda 2030. Neste sentido, redúcese o peso da oferta económica en beneficio dos seus valores nutricionais, de sostibilidade e proximidade.

Unha liña de traballo que comezou a seguir Navarra este curso escolar. A comunidade autónoma mellorou as condicións de licitación para os comedores escolares, que están obrigados a servir todas as semanas verduras e hortalizas frescas e a priorizar os cereais integrais no pan, a pasta e o arroz. Ademais, establece que os produtos lácteos deberán ser sempre naturais e sen azucre, e o menú só poderá incluír un prato procesado ao mes (como rebozados e empanados non caseiros, albóndegas industriais, hamburguesas, salchichas…) e un prato frito á semana.

Tamén prohibe os peixes provenientes de longas distancias (máis de 200 quilómetros) e obriga a incluír, polo menos dúas veces ao mes, legumes ecolóxicos e de proximidade. Tamén se rebaixa ata 15 puntos sobre 100 o peso da oferta económica. “Pero a fórmula prima ás empresas que fagan as maiores rebaixas, cando os prezos publicados xa son baixos. “Isto pode ir en detrimento da calidade alimentaria, do pago que se lles ofrece ás persoas produtoras, das condicións laborais das persoas traballadoras ou das ratios”, explican desde a Asociación de Madres y Padres APYMAS, de Navarra.

Outras comunidades autónomas, como a valenciana ou a andaluza, realizaron nos últimos anos estudos para coñecer a calidade do servizo dos comedores e promover cambios. É o caso do Plan Evacole, da Junta de Andalucía, no que un técnico da Consellería de Saúde visita o centro e avalía o estado da cociña (se a hai) e do menú. O informe chama a atención sobre os precociñados ocultos. É dicir, á marxe das empanadillas ou croquetas conxeladas, sinalan o abuso de caldo precociñado que se engade á paella ou de base de pizza conxelada nunha pizza que no menú publicado consta como “de elaboración propia”.

Tamén critican o feito de que as receitas se repiten demasiado para un mesmo ingrediente, o que acaba por facer monótono o menú, e puntúan de xeito positivo a variedade nos alimentos ao longo da semana. No entanto, non se prevén sancións nin multas. Ao final, son só visitas rutineiras e consignas para mellorar que quedan á boa vontade dos xestores. Castela-A Mancha, pola súa banda, empezará a valorar nos pregos a presenza de produtos con Denominación de Orixe Protexida, con Indicación Xeográfica Protexida ou produtos con Especialidade Tradicional Garantida. “Trátase de garantir unha comida de calidade que favoreza tamén os produtos de Castela-A Mancha”, recalca á súa conselleira de Igualdade e Portavoz, Blanca Fernández. Tamén valorarán a localización das cociñas dos cáterings cun criterio de proximidade, onde a cociña debe estar a un máximo de 150 quilómetros.

Paxinación dentro deste contido

Pódeche interesar:

Infografía | Fotografías | Investigacións