Alkoholik gabeko edariak
Urte gutxian, alkoholik gabeko ardo, garagardo eta destilatuek leku handia irabazi dute etxe, jatetxe eta ostatuetan, eta orain ez dira gutxi batzuen kontua. Edari horiek agintzen dutena oso erakargarria da kontsumitzaileentzat: erritual sozial eta zapore berbera, alkoholik gabe (edo oso gutxirekin, nola egina dagoen). “Alkoholik gabea” kontzeptuak askotariko produktuak eta prozesuak biltzen ditu, eta beti ez dute gauza bera esan nahi eta ez dute esperientzia bere eskaintzen. Aztertu egin dugu nola egiten dituzten edari horiek eta zer dioen letra txikiak.
“Alkoholik gabeak” sortzen duen nahaste-borrastea
Produktu horien inguruko araudia argia den arren, alkoholik ez duen edari baten bila dabilen kontsumitzailearentzat ez da batere erraza etiketak ulertzea, izendapen guztiek ez baitute gauza bera esan nahi. “Alkoholik gabea”, “%0,0”, “%5≤”, “graduazio txikia” eta “alkoholgabetua” edo “partzialki alkoholgabetua” ageri denean, ez dute gauza bera esan nahi eta garrantzitsua da bereizten jakitea irizpide egokiekin aukeratzeko.
Galdera honetatik abiatu beharra dago: ba al dute alkohol arrastorik? “Araudiari eta etiketari dagokionez, etiketan %0,0 ageri denean, esan nahi du ia ez duela alkoholik, %0,03 baino gutxiago. Ezinezkoa edo ia ezinezkoa da guztiz kentzea”, azaldu du Alex Blascok, elikagaien teknologo eta dietista-nutrizionistak. “Gero hor dago ‘alkoholik gabea’ etiketa ere, eta edari horietan %0,5 izan daiteke alkohola. “Alkoholgabetua” terminoa ardoetan bakarrik erabiltzen da eta esan nahi du edari hartzitu horiek gehienez %0,5 eduki dezaketela alkohola”, erantsi du.
Hortaz, alkoholik hartu nahi ez duten edo hartu ezin duten pertsonek zein edan dezakete? Haurdun dauden emakumeentzat edo edari horiek hautatzen dituen edozeinentzat, “0,0” etiketak ere ez du bermatzen batere alkoholik gabeak direnik. “Haurdunetan, dena den, ‘0,0’ segurutzat joko litzateke”, onartu du Blascok. “Light” aipua, bestalde, kaloriei buruzko bakarrik da, nahiz eta horiei alkohola kentzen dieten energia gutxitzeko. Adibidez, ohiko gin batek %37,5 eta %47 artean izaten du alkohol bolumena, eta “light” erako gin batek %20 eta %30 artean; gutxiago bai, baina asko halere.
Edari horiek, “0,0” erakoak izan arren, arriskutsuak izan daitezke alkoholarekiko mendekotasunetik osatzen ari diren pertsonentzat. “2022. urtean 10 ikerlanen berrikusketa sistematiko bat argitaratu genuen, non 4.000 paziente baino gehiago aztertu ziren”, azaldu digu Mercè Balcells psikiatrak (Bartzelonako Hospital Clínic-en aritzen da, Mendekotasunezko Jokabideen Unitateko buru). Eta ikusi zuten kopururik ñimiñoenak ere aktibatu egin dezakeela priming esaten zaiona; gutxi ezagutzen den fenomenoa da, eta esan nahi du dosi txiki-txiki batek erantzun handi bat sorraraz dezakeela. Ez dakigu zenbateko kopurua behar den, baina oso tentuz jokatu behar da”.
Gainera, alkohol arrastorik txikiena interakzioan sar daiteke farmakoekin, adibidez disulfiramarekin (Antabuse gisa merkaturatzen dute), zeina abstinentziari eusteko erabiltzen den: “Norbanako bakoitzak modu batean erreakzionatzen du sendagai horrekin, batzuek sumatuko dute erreakzioa eta beste batzuek ez, baina argibide orriak esaten du ez hartzeko ozpinik, ez emateko koloniarik eta ez edateko alkoholik gabeko garagardorik”.
Alderdirik fisiologikoena da hori, baina ikuspegi psikologikotik, ikerlanak ikusi zuen alkohola edateko desira handitu egiten dela alkohol gutxiko edo alkoholik gabeko edariak hartu ondoren; craving esaten zaio horri. “Edari horiek hain dute antz handia alkoholdunekin, batzuetan harrapatuta geldi zaitezke berriro”, ohartarazi du Balcellsek. Nahiz eta kalitatezko ikerlan gehiago behar den, zuhurrak izan beharra dagoela dio Balcellsek: “Alkoholismoa eta mendekotasun guztiak oso konplexuak dira, eta azkenean, amildegian oinez ibiltzea bezala da. Hobe hurbildu ere ez egitea”.
Nola egiten dituzte?
Edari hartzituetan, ardoan adibidez, berdin-berdina izaten da elaborazio prozesua: metodo konbentzionalekin egiten dute edaria, osorik hartzituta, eta ondoren erauzi egiten zaio alkohola zenbait teknikarekin, iragaziz edo prozesu konplexuagoen bidez.
Alkoholgabetzen dutenean, etanola kendu nahi izaten dute, konposatu aromatikoei eta oinarrizko produktuaren izaerari eusten diotela ahalik eta gehiena. Ez da kontu hutsala, alkoholak mozkortu bakarrik ez duelako egiten, horretaz gain egituratu ere egiten du edaria, testura ematen dio eta betetasun irudipena uzten du ahoan. “Zaporeari dagokionez, alkoholik gabea esateak arazo bat dakar: alkoholak bete egiten du ahoa, irudipen atsegina sortzen du, eta kentzen duzunean, zerbait falta dela sumatzen duzu”, azaldu du Meritxell Falgueras sommelierrak. Alkohola kentzean sortzen den hutsune hori beste teknika batzuekin ordezkatu nahi izaten dute. “Ardoaren kasuan, adibidez, lurrin naturalak eransten zaizkio eta gozotasun puntu bat ematen zaio mahats muztioa gehituta”, azaldu du Blascok.
Ardoa alkoholgabetzeko tekniketan asko aurreratu da azken urteetan. Lehenbiziko urteetan, alkohola kenduta ongien funtzionatzen zuten ardoak zuri apardunak eta zuriak ziren, non bizitasun aromatikoak edo aparrak lagundu egiten zuten ahoa betetzen. Beltzak zertxobait atzerago zebiltzan. “Beltzak bazterrean gelditzen ziren alkoholik gabeen munduan, gehiago kostatzen zelako egitea”, azaldu du Falguerasek. Gorputz gehien duten mahatsak erabiltzen hasi direnean etorri da aldaketa (cabernet sauvignon, merlot, garnatxa), eta ontze prozesua eta zurarekiko ukipena erabiliz tanino gozoa eta gorputz gehiago emateko: “Ardo onduarekin eginda, irabazi egin dute egitura eta sentsazioa, eta ardo beltz hori ongi sartzen da haragiarekin, alkoholgabetua egonagatik ere eutsi egiten diolako potentziari”, adierazi du sommelierrak.
Eta garagardoak eta destilatuak?
Garagardoetan ere jauzi egin da aurrerapen teknikoetan. Industria bi bidetan ari da lanean gaur egun: hartzidura mugatu edo geldiaraztea etanolik sor ez dadin, edo hartzitu eta gero kentzea. Ohiko sailkapenak bereizi egiten ditu “%0,0” delakoak (ez zaie antzematen alkoholik) eta “alkoholik gabea” (%0,5≤). “%0,0” erako garagardoetan, hutseko teknikekin edo mintz bidez etanola kentzeaz gain, moteltze apaleko legamiak edo mazerazio eta hartzitze profilak ere erabiltzen dira, hasieratik alkohol gutxiago sorrarazten dute eta. Teknika horien ondorioz, hainbat eratako garagardoak lortu dira alkoholik gabe, horiak, IPA, txigortuak eta beltzak, duela hamarkada bat baino asko hobeak kalitatez. “Orain garagardo apartak ditugu alkoholik gabe”, onartu du Flaguerasek.
Destilatuetan desberdina da –likoreak, gina, vodka…–, ez baita jatorrizko produktutik abiatu eta gero alkohola kentzen. “Horiek produktu guztiz berriak dira, hartzitze prozesurik ez dutenak. Infusioak baino dira, belarrekin, espeziekin edo frutekin eginak, lurrun bidez erauzten direnak edo beratuz, eta gero kontzentratu egiten dira lurrin horiek. Sekula ez daukate oinarrian alkoholik”, azaldu digu Alex Blasco elikagaien teknologoak.
Osasungarriagoak al dira?
Robert Duran dietista-nutrizionista da eta Kataluniako Dietista-Nutrizionisten Elkargoko kidea (Codinucat), eta oroitarazi egin digu zein den oinarrizko jokabidea edariak eta osasuna lotzeko: “Ura da gure edari nagusia, edo teak eta infusioak, eta kombucha marka batzuk eta osasungarriak izan daitezke”. Alkoholik gabeko edariei dagokienez, noizbehinka hartzekoak izan behar luketela adierazi du. “Alkoholik gabeak izanagatik ere, ez ditzakegu egunero edan”, aholkatu du Duranek.
Alkohola kenduta, desagerrarazi egiten da edari alkoholdunei egozten zaien arrisku nagusia, etanola hartzea hainbat patologiari lotuta baitago, adibidez minbizi mota batzuei, gibeleko gaixotasunei eta hipertentsioari, baina badira kontuan hartu beharreko ñabardura garrantzitsu batzuk ere, arrisku bat kendu eta beste bat sortzeko bidea izan daiteke eta. “Alkoholik ez edukitzeak ez du esan nahi edozerk balio duenik: ez da edari osasungarri bat, lasai asko hartu dezakeguna. Alkoholik hartzen ez denean, murriztu egiten da arriskua, baina ez dira desagerrarazten eragozpen guztiak: azukreak, kaloria hutsak, sulfitoak…”, nabarmendu du Duranek.
Horrek guztiak osagaiekin dauka zerikusia: “Alferreko kalorien batura da, zeinak gantz gisa ere metatzen diren eta igoarazi egiten duten gorputzeko glukosa”, jakinarazi du Duranek. Eztitzaileak ere arazo bat izan daitezke: “Batzuek kaloriarik eman ez arren, ohitu egiten gaituzte zapore gozo horretara eta, beraz, gure ahosabaiak eta gure organismoak horixe eskatzen digute, gozotasun handiko elikagaiak”, erantsi du. Lilura osasungarriarena da arriskurik ohikoena: kaltegabetzat jotzen direnez, gerta daiteke gehiegizko kopuruan hartzea eta komeni baino maizago.
Aldaketa soziala
Euromonitor International-en arabera, alkoholik gabeko edarien merkatuak %18ko igoera izan du urtez urte azken hiru urteetan Espainiako Estatuan. Gainera, Espainiako Estatua da alkoholik gabeko garagardo ekoizlerik eta kontsumitzailerik handiena; garagardo guztiaren %14 da alkoholik gabea, datu hori eman du Espainiako Garagardogileen Elkarteak.
Zergatik handitu da edari horien kontsumoa? Meritxell Falguerasen iritziz, osasunaren eta ongizatearen inguruko kezkak izan duen gorakadak ekarri du, eta kontzientzia handitu egin delako arduraz gidatzearen, haurdunaldiaren eta edoskitzealdiaren inguruan, laneko orduekin bateragarria delako ere gertatu da eta gizartean kultura berri bat txertatu delako.
Eta kontsumitzaileak ez dira, gainera, edan ezin duen jendea. “Lehen uste zen edaterik ez zuen jendearentzat zela alkoholik gabekoa ardoa. Baina ez da hala. Alkoholik gabeko ardoaren kontsumitzailea ardoa edan zalea da, baina beti edari alkoholdunak edaten egon nahi ez duena”, adierazi du Falguerasek. Ostalaritzan ere sumatu dute aldaketa: “Aholkularitza eskaintzen diedan hoteletan, ardo alkoholgabetuak sartzen hasi dira, ikusi dutelako alkoholik gabeko koktelen kontsumoa %30 handitu dela”, azpimarratu du sommelierrak.
Edari horien arrakastari loturiko beste gako bat ere eman du Blascok: “Ez dute ordezkatzen alkohola, baina sozialki parte hartzeko aukera ematen dute geure burua zuritzen ibili beharrik gabe. Aukera benetan inklusiboa dira: guk erabakitzen dugu noiz edan nahi dugun alkohola, baina erritualari uko egin gabe. Zera esateko modu bat da: ‘Gu ere bagaude, guk ere topa egiten dugu, baina gure erara’”.
Ikusten ez ditugun arriskuak
Baina edari horiek erritual sozial batekin lotzen jarraitzeak baditu arriskuak. Robert Duran nutrizionistak ohartarazi du lotura hori egitea ate bat izan daitekeela alkohola duten bertsioak kontsumitzen hasteko. “Gazteek, adibidez, kontsumitu ditzakete alkoholik gabeko edariak eta gero zera pentsatu: ‘Ona dago, gero, produktu hau; beste batean alkoholduna probatuko dugu’”, adierazi du Duranek.
Espainiako Estatuan, gainera, Estatuko eta erkidegoetako arauek mugatu egiten dute edari alkoholdunen publizitatea, baina adituaren esanetan, markek edari alkoholdunen zeharkako publizitatea egin dezakete bertsio alkoholgabetuen bidez: “Nik hala uste dut. Alkoholik gabeko produktuen iragarkiak egiten dituzte pentsa dezagun alderdi osasungarria lantzen duen marka dela, eta zeharka beste produktu batzuk saltzen ari zaizkigu”. Alex Blasco elikagaien teknologoaren esanetan, “estrategia horrek izan bat dauka, aterki erako publizitatea esaten zaio: alkoholik gabekoa iragartzen dute, baina brandinga –izena, logotipoa, koloreak– jatorrizko alkoholdunaren berdin-berdinak dira ia. Legezkoa da, baina alkohola zeharka erakusgarri jartzeko modu bat ere bai”.
Azken batean, era horretako edariak irtenbide egokiak izan daitezke uneren batean, baina ez dira osasungarriak eta ez genituzke maiz hartu behar.
Sober curious mugimendua trending topic bihurtu da sareetan gazteen artean; mugimendu horri zer pentsatua ematen dio alkohola modu automatikoan kontsumitzeko joera izatea nagusi, batez ere taldean gaudenean. Ruby Warringtonek egin zuen ospetsu terminoa, Sober Curious liburuaren egileak (2018). Ez du egiten abstinentziaren alde, bestelako ikuspegi baten alde baizik, non beste begi batzuekin begiratuko zaion alkoholaren eta ongi pasatzearen artean egiten den loturari, harreman sozialetan nagusi den horri. Kontua ez da alkohola edateari uztea erabat, edariarekin dugun harremana berraztertzea baizik, eta kontzientzia hartzea eta gogoeta egitea noiz, zergatik eta nola edaten dugun.