Galletas salgadas e crackers. Pouco nutritivas e con moito sal
Os crackers ou galletas salgadas son un clásico en calquera aperitivo, xa que podemos comelas soas ou combinalas cunha chea de alimentos para elaborar torradas ou canapés. Non obstante, prestámoslles pouca atención porque os alimentos que poñemos sobre elas adoitan roubarlles o protagonismo. Pero tamén contan, polo que é importante coñecer as súas características para poder escoller mellor.
Pans especiais ou galletas?
Os produtos analizados véndense con diferentes denominacións: cracker (Tuc, Tuc queso, Recondo, Eroski e Ritz), galleta de aperitivo (Cuétara Krit), galleta salgada (Gullón) ou torradas de pan (Mariñeiras). Este detalle é importante porque cada grupo de produtos réxese por unha lexislación diferente: as galletas salgadas e as galletas de aperitivo están recollidas no Real decreto 1124/1982, mentres que os pans especiais están incluídos no Real decreto 308/2019, polo que se regula a norma de calidade do pan. Por iso, a denominación que se emprega en Más trigo é confusa (“Pan especial. Crackers trigo espelta multisementes”), xa que fai referencia a dous produtos que responden a diferentes definicións:
- Cracker ou galleta de aperitivo. Están elaboradas con fariña e graxas, xeralmente sen azucre, cuxas masas se poden someter a unha fermentación para conseguir a súa lixeireza.
- Pan especial. É o que non se inclúe dentro da definición de pan común (elaborado con fariña, auga e fermento ou masa nai, que pode incorporar sal, e que se consome nas 24 horas seguintes á súa cocción). Mariñeiras poderían equipararse, pola súa elaboración e características, coas regañás, definidas na lexislación como “pezas de miga seca, quebradiza e crocante que se elaboran con masa de pan que contén graxas ou aceites, fermentada e enfornada”.
En definitiva, en ambos os casos estamos a falar de masas elaboradas con fariña e graxas, que poden estar fermentadas e que se someten a occión. E case todas engaden sal.
Para facer esta guía de compra foron seleccionadas 10 galletas elaboradas por marcas líderes no mercado, nas que se analizou principalmente:
- Puntuación Nutri-Score. A puntuación co novo algoritmo vén determinada pola cantidade de sal, graxas saturadas e fibra.
- Ingredientes. Para coñecer a calidade comercial do produto, especialmente no que se refire ao tipo de graxa ou fariña empregada.
- Información comercial. Analizamos se proporciona información valiosa ou se pode confundir ou enganar o consumidor.
- Prezos. Recollidos en xaneiro de 2025. Non foi un criterio para avaliar a calidade, pero tívose en conta a relación calidade-prezo para o ránking.
- Etiquetaxe. Analizouse se cumpre coa lexislación vixente.
Fariña de trigo: primeiro na lista
O ingrediente principal en todos os analizados é a fariña de trigo. Non é ningunha sorpresa. En todos os casos, trátase de fariña refinada, excepto en Eroski, que é integral (85 %). No envase de Más trigo destácase a palabra “espelta”, que é enganoso, porque o ingrediente principal é a fariña de trigo refinada, mentres que a espelta se atopa tan só nun 15 % (un 9 % de fariña integral e un 6 % de fariña refinada). Tamén incorpora flocos de avea (2 %) e farelo de trigo (7 %).
Por outra parte, Recondo, Eroski, Ritz e Mariñeiras, ademais da fariña de trigo, conteñen fariña de trigo malteado ou de cebada malteada. É dicir, fariña obtida a partir destes cereais, unha vez que xerminaron. Utilízase porque realiza diferentes funcións. Por unha banda, contribúe a mellorar a estrutura e textura do produto porque favorece a fermentación: contén encimas, como a amilase, que descompoñen o amidón en azucres que son utilizados polos fermentos durante este proceso. Por outra banda, ao conter azucres, achégalle ao produto un lixeiro sabor doce e unha cor dourada durante o enfornado.
A materia graxa escollida
Outro ingrediente esencial é a graxa, que é a principal responsable de achegar textura. É así como se consegue que resulten untuosas e agradables ao padal. Atopamos diferentes tipos de materias graxa:
- Graxa de palma. Nos dous produtos de Tuc e en Ritz. Proporciona unha textura moi untuosa, ademais de conservar un certo grao de humidade no produto, o que fai que non resulte tan seco. Pero, non ten interese desde o punto de vista nutricional. Neste sentido, é a peor elección.
- Aceite de xirasol. Atópase en Recondo e Eroski. Ten unha mellor composición nutricional que o de palma e non lle achega sabor ao produto. Úsase, sobre todo, porque ten un custo accesible, igual que o aceite de palma.
- Aceite de xirasol alto oleico. Atópase nos crackers de Cuétara Krit, Gullón e Más trigo. Ten unha mellor composición cá anterior e é mais parecido ao de oliva. É por iso que tamén é un pouco máis caro que o aceite de xirasol convencional. Ademais, non lle engade sabor ao produto.
- Aceite de oliva virxe extra. Ten a vantaxe de ser o máis interesante dende o punto de vista nutricional. Tamén achega un recoñecible sabor ao produto, algo que pode resultar agradable ou non, segundo os gustos. Por outra banda, ten o inconveniente de ser o máis caro de todos os que se recollen aquí. Este tipo de aceite utilízase en ambos os produtos de Mariñeiras (9 %), tal e como se destaca no envase. Tamén se indica en Más trigo, pero neste produto atópase nunha baixa proporción (2,3 %), polo que pode ser enganoso, dado que a materia graxa principal é o aceite de xirasol alto oleico.
Cando se trata de cereais ou alimentos elaborados a partir deles, como pan, pasta ou arroz, é preferible elixir as versións integrais antes que as refinadas. No primeiro caso, utilízase o gran enteiro, que inclúe o farelo e o xerme. Isto implica unha mellor composición nutricional, cun perfil máis interesante de vitaminas, minerais e lípidos. O contido en fibra é moito maior, algo que tamén é de interese polo seu efecto beneficioso sobre o tránsito intestinal e o estado da nosa microbiota. Ademais, o seu índice glicémico é menor, o que reduce o risco de desenvolver resistencia á insulina e diabetes tipo 2.
En calquera caso, a presenza de fariña integral nun produto non o fai automaticamente saudable. Tamén hai que ter en conta outros aspectos, como a cantidade de sal ou o tipo e cantidade de graxa.
Así se consegue a súa textura
Un dos trazos máis característicos destes produtos é a textura, que, en xeral, é lixeira e crocante. As claves para conseguilo residen en varios aspectos fundamentais. En primeiro lugar, na elaboración da masa: esténdese en capas finas e realízanse pequenos buratos para facilitar a evaporación da auga e evitar que se formen grandes burbullas de aire. En segundo lugar, a cocción, que se fai a altas temperaturas durante un breve período de tempo para evaporar rapidamente a auga. E en terceiro lugar, a composición: o contido en graxa é importante, pero tamén o tipo de fariña empregada (utilízase baixo contido en glute para que a estrutura non resulte demasiado esponxosa nin elástica) e os axentes leudantes que se lle engaden.
Lévedos e gasificantes
Os axentes leudantes son compostos empregados na elaboración da masa porque producen gases (principalmente dióxido de carbono). Estes quedan parcialmente retidos na masa grazas á estrutura formada polo glute da fariña. É dicir, son os responsables de que a masa inche.
Nos crackers podemos atopar diferentes axentes leudantes (ou unha mistura deles). Un exemplo son os gasificantes, compostos químicos como os carbonatos de amonio ou de sodio, que se coñecen coloquialmente como lévedo químico. Utilízanse en Tuc, Cuétara Krit, Gullón e Ritz. Outro axente leudante é o lévedo, composto por un microorganismo chamado Saccharomyces cerevisiae, que leva a cabo un proceso de fermentación a partir dos azucres presentes na formulación. Utilízase en Recondo, Mariñeiras, Cuétara Krit, Eroski e Más trigo.
E por último, a masa nai. Trátase dun fermento formado por fariña e auga que contén lévedos desenvolvidos espontaneamente a partir dos que estaban presentes naturalmente na devandita fariña. Utilízase en Recondo e Eroski.
En xeral, cos gasificantes químicos lógrase un produto máis lixeiro, crocante e uniforme, mentres que co lévedo e a masa nai conséguese unha textura menos homoxénea, un pouco menos crocante, pero con máis matices de aroma e sabor, especialmente no segundo caso, que dá como resultado un sabor máis complexo e lixeiramente ácido.
A primeira vista, e sen coñecer en detalle a súa composición, poderiamos clasificar estes produtos en dous grupos, segundo o que nos suxira a súa imaxe en termos de saúde. Algúns, como Cuétara ou Ritz, adoitan asociarse a unha experiencia de consumo máis relacionada co gozo, mentres que outros, como Más trigo ou Gullón, podemos asocialos coa saúde porque inclúen sementes e reclamos nos seus envases.
É certo que pode haber diferenzas importantes segundo a súa composición. Pero, en calquera caso, ningún deles ten características especialmente interesantes. O ideal sería que toda a fariña fose integral, que o seu aceite fose de oliva virxe e que contivese pouca cantidade de sal (menos do 1 %).
Tamén hai que ter en conta o contexto de consumo: con que frecuencia se consomen ou con que alimentos se acompañan.
Azucres: aspecto, sabor e textura
Nalgúns dos produtos, utilízase algún tipo de azucre con diferentes fins. Os xaropes de glicosa, presentes en Tuc e Tuc queso, e os de glicosa e frutosa, en Cuétara e Ritz, achegan sabor doce e melloran o dourado. Ademais, actúan como humectantes, é dicir, evitan que o produto se reseque.
Só se emprega azucre naqueles produtos que se utilizan como galletas de aperitivo, é dicir, Cuétara Krit, Gullón e Ritz. De feito, este é o elemento que marca a diferenza entre estes produtos e as crackers. Nalgúns casos (Tuc, Recondo, Mariñeiras e Cuétara Krit) utilízase extracto de malte de cebada porque contén certa proporción de azucres, que achegan un toque de sabor doce e melloran o aspecto dourado.
No que se refire á cantidade total de azucre, nalgúns casos pode ser considerable, sobre todo nas galletas de aperitivo: Cuétara Krit (8,7 %), Ritz (8,6 %) e Gullón (6,2 %), nas que se utiliza azucre como ingrediente. Pero tamén ocorre en Tuc (7,1 %) e Tuc queso (5 %), nas que o xarope de glicosa é o terceiro ingrediente. No resto dos produtos a proporción de azucres sitúase entre o 1,3 % de Más trigo e un 3,4 % de Mariñeiras chía.
Sementes: interesantes, pero escasas
Algúns dos produtos incorporan diferentes sementes, concretamente Mariñeiras chía, cun 2,5 % de sementes de chía; Gullón, con sementes de chía (4 %), de liño e de quinoa (4 %), e Más trigo, cun 6,5 % de sementes de sésamo, liño, paínzo, papoula e xirasol. A presenza destes ingredientes é sempre interesante polo seu contido en nutrientes, pero adoita atoparse nunha cantidade modesta que non é significativa en relación ao conxunto do alimento.
Demasiado sal e moitas graxas
Se nos fixarmos na composición nutricional, destaca o seu contido en sal, que na maioría dos casos é bastante significativo. Considérase que un alimento contén moito sal cando ten máis dun 1,25 %. Todos os produtos superan esa cifra, excepto Más trigo, cun 0,9 %. Destacan Gullón (2,8 %) e Tuc queso (2,1 %), seguido de Tuc e Cuétara Krit (ambos cun 1,7 %) e Eroski (1,6 %). Os demais conteñen un 1,3 %.
As graxas, pola súa banda, supoñen arredor dunha cuarta parte do peso total nalgúns produtos. Ocorre en Cuétara Krit (26 %), Tuc queso e Ritz (ambos cun 23 %) e Gullón (22 %). Tamén Tuc (19 %) e Más trigo (18 %) conteñen cantidades considerables, mentres que en Recondo, Mariñeiros e Eroski as proporcións son máis moderadas e roldan o 11 %-12 %. Tamén hai diferenzas dependendo do tipo de graxa. Así, os produtos con graxa de palma (Tuc e Ritz) presentan máis graxas saturadas que o resto: arredor do 10 %, fronte ao 1 %-2 % doutros produtos.
- Fariña. É preferible que todo sexa integral.
- Materia graxa. O máis interesante é o aceite de oliva virxe ou extra virxe, seguido do aceite de xirasol alto oleico. Algúns produtos conteñen graxa de palma, que non é recomendable. Tamén é importante vixiar a cantidade, nalgúns produtos pode supoñer ata un 25 %.
- Presenza de azucre ou xaropes. Ademais de achegar azucres, a súa presenza dános unha pista sobre o tipo de produto: xeralmente asócianse a galletas con máis graxa e máis sal.
- Sal. Adoitan levar unha cantidade elevada. Canto menos, mellor. Considérase moi elevado cando supera o 1,25 %.
- Prezo. Pode haber diferenzas importantes. Paga a pena valoralo tendo en conta a composición. Por exemplo, o tipo de fariña (refinada ou integral) ou o tipo de graxa empregada (palma, xirasol ou oliva).
Cantas calorías achegan?
Os produtos con máis calorías por 100 g son os que conteñen máis graxas e azucres: Cuétara Krit (505 kcal), Tuc queso (496 kcal), Ritz (485 kcal), Tuc (482 kcal) e Gullón (479 kcal). O resto tamén achega cantidades considerables, arredor das 425 kcal. Para que nos fagamos unha idea, as necesidades enerxéticas medias dun home adulto estímanse en 2.000 kcal por día. Así que, se comemos 100 g dalgúns destes produtos, xa alcanzamos un cuarto desa cantidade. Non obstante, algunhas marcas suxiren que o tamaño da porción é de 30 g. Neste caso, a inxestión calórica estaría entre as 127 kcal de Más trigo e as 152 kcal de Cuétara Krit, que equivale a dous iogures naturais sen azucre.
Nutri-Score: do “B” ao “E”
O sistema Nutri-Score ofrece diferentes clasificacións para os distintos produtos. O que ten mellor puntuación é Más trigo, cun B, principalmente polo seu menor contido en sal e maior proporción de fibra. Mariñeiras chía e Eroski obteñen un C pola notable cantidade de sal e achega de enerxía. O baixo contido en fibra e a elevada achega de enerxía, azucres e sal fan que leven un D Recondo, Mariñeiras con aceite de oliva e Cuétara Krit. A peor nota, o E, é para Tuc, Gullon e Ritz, principalmente polo seu alto contido en graxas saturadas e sal.
Relación calidade-prezo
Os prezos por 100 g van desde 0,54 euros ata Eroski ata 1,65 euros Tuc queso. É dicir, o máis económico custa tres veces menos que o máis caro. Os que teñen o prezo máis alto son Tuc queso (1,65 euros) e Ritz (1,55 euros). Entre os de prezo medio inclúense: Tuc e Mariñeiras chía (ambos con 1,10 euros), Cuétara Krit (1,08 euros), Mariñeiras aceite de oliva (1,05 euros) e Recondo (1,02 euros). Os máis económicos: Gullón (0,96 euros), Más trigo (0,77 euros) e Eroski (0,54 euros).
Estas diferenzas non parecen estar xustificadas polo formato, o envase ou os ingredientes. Por exemplo, entre os máis caros hai produtos que conteñen ingredientes baratos, como a graxa de palma, mentres que entre os máis baratos hai marcas que engaden ingredientes máis caros, como aceite de oliva virxe extra ou sementes. Se valoramos a relación calidade-prezo, as mellores opcións serían Eroski e Más trigo.
A primeira vista, poderiamos clasificar estes produtos en dous grupos, segundo o seu aspecto e o uso que lles adoitamos dar: por unha banda, as crackers de maior tamaño, que adoitan utilizarse para facer aperitivos, e, por outra banda, as galletas salgadas ou de aperitivo, que son máis pequenas e adoitan consumirse soas. Esta clasificación garda certa coherencia coa súa composición:
- Crackers. Teñen menos cantidade de graxa e de sal que as galletas de aperitivo e non conteñen azucre nin xaropes. Neste grupo inclúense Recondo, Mariñeiras, Eroski e Más trigo. Desde o punto de vista nutricional, resulta interesante Más trigo, xa que contén unha cantidade relativamente baixa de sal, Eroski, por estar elaborado con fariña integral, e Mariñeiras, por levar aceite de oliva.
- Galletas de aperitivo. Conteñen máis graxa que as anteriores e adoitan ter máis cantidade de sal. Outra diferenza importante é que conteñen azucre ou xaropes na súa formulación. De feito, poderiamos dicir que este é o elemento diferenciador. En principio, inclúense neste grupo algúns produtos que resultan facilmente distinguibles polo seu aspecto e pola súa denominación de venda, como Cuétara Krit o Gullón. Tamén se inclúe Ritz, que parece unha galleta de aperitivo, aínda que na súa denominación de venda indícase crackers.
Non obstante, non sempre é tan sinxelo distinguir o tipo de produto. Podemos ver o caso dos produtos de Tuc, que teñen aspecto de crackers e se venden baixo esa denominación, pero conteñen xaropes na súa formulación, ademais dunha notable cantidade de graxas e sal. Polo tanto, encaixan máis no segundo grupo. Neste caso, a mellor elección, tendo en conta a composición nutricional, sería Cuétara Krit porque está elaborada con aceite de xirasol alto oleico e ten un pouco menos de sal que o resto. Pero en calquera caso contén cantidades notables de graxa e sal, ademais de fariña refinada.
En definitiva, son preferibles os produtos do primeiro grupo fronte aos do segundo. Se consideramos todas as características en conxunto, as mellores opcións serían, por esta orde, Eroski e Más trigo.