Saltatu nabigazio-menua eta joan edukira

EROSKI CONSUMER, kontsumitzailearen egunkaria

Bilatzailea

Fundazioaren logotipoa

EROSKI CONSUMERen kanalak


Kokaleku honetan zaude: Azala > Papereko argitalpena >

Artikulu hau itzulpen automatikoko sistema batek itzuli du. Informazio gehiago, hemen.

Euskarara itzultzeko sistemek aurrerapen handiak izan dituzte azken urteotan, baina oraindik badute zer hobetua. Hobekuntza horren parte izan nahi? Aukeratu esaldi osoak nahieran, eta klikatu hemen.

Angel Gil. Osasun Publikoan eta Prebentziozko Medikuntzan katedraduna Madrilgo Rey Juan Carlos Unibertsitatean : “Prest egon beharra dago hurrengo birusa bihar iritsiko balitz bezala”

Covid-19ak estutasun handietan jarri ditu herrialde osoak, eta ikusteko dago zer-nolako gaitasuna edukiko duten birus berriek eragindako pandemiei aurrea hartzeko eta, behin zabaltzen direnean, infektatu diren pertsonak artatzeko. Milioika lagunen hiztegian txertatu dira koronabirusak, eta adituen esanetan, erne egon beharra dago, aurrerantzean etor daitezkeenak ez daitezen izan Covid- -19a bezain hondagarriak.

Aldian behin, animalietatik datozen birusek erasaten digute eta gehienek Asia hego-ekialdean dute jatorria. Zergatik gertatzen da hori?

Zerikusia du jokabide kulturalekin, inguru hartan animaliak saltzeko egiten dituzten merkatu tradizionalekin, non errazagoa den birusek espezie batetik bestera jauzi egitea. Espainian adibidez zailagoa da birus bat animalia batetik gizakietara pasatzea, aziendekin azokak egiten diren arren, animalien osasuna oso zorrotz kontrolatzen delako.

Beste koronabirus batzuek ere eraso digute azkenaldian, adibidez MERS delakoak (Ekialde Hurbileko arnasketa sindromea) eta SARS delakoak (arnasketa sindrome akutu larria). Covid-19aren larritasuna zer da, beste horiena baino handiagoa edo txikiagoa?

Koronabirusek hotzeria bat eragiten dute goiko arnasbideetan eta eraginak ez dira handiagoak izaten. SARS eta MERS delakoen hilkortasun tasa handiagoa zen Covid-19arena baino. Birus honen bereizgarria da besteak baino kutsakorragoa dela. Gaixo bakoitzak oso azkar kutsa ditzake inguruan dituen bi edo hiru pertsona. Gurea bezalako gizarte zahartuetan gaixo kroniko asko dago, eta arazoa larritu egiten da, herritar horiek zaurgarriagoak direlako.

Koronabirusek kutsatzeko eta zabaltzeko gaitasun handiagoa al dute infekzio bidezko beste gaixotasun batzuek baino?

Gaitasun gutxien daukatenen artean daude koronabirusak; gaixotasun biriko asko dira horiek baino askoz kutsakorragoak. Elgorria duen pertsona batek, adibidez, beste hogei kutsa ditzake.

Ezaugarri horrek eragin al du Covid19arekin laxoago jokatu izana?

Ohiko jokabidea izango zuela pentsatu genuen eta gero ikusi dugu askoz arriskutsuagoa dela. Txinakoa oso urruti gelditzen zitzaigun eta Italiara iritsi denean ohartu gara inor ez zegoela arriskutik kanpo.

Neurriak hartzeko abiadurari dagokionez, gehiegi babestu ote dira merkatuak eta ez hainbeste osasun publikoa?

Ez zait iruditzen. Oso zaila da erabakiak hartzea eta kontuan hartu behar da ekonomiaren alde egiten den guztia oso garrantzitsua dela. Krisi honetatik pobretuagoak aterako dira herritarrak, eta pobrezia arrazoi garrantzitsua da osasun arazoak agertzeko. Gu zertxobait mantsoago ibili gara erabakiak hartzen, baina zeharka lagundu egin ditugu beste herrialde batzuk: Latinoamerikan, Covid-19aren kasu gutxi agertu arren, oso erabaki zorrotzak hartu dituzte.

Herrialde bakoitzak bere neurriak eta bakoitzak bere erritmoan hartzeak ba al du eraginik pandemiaren zabalkundean?

Garrantzitsuena da zainketarako sistemak eraginkorrak izatea. Baina osasuna gero eta globalagoa da, eta hori kontuan hartu behar da. Ez da pentsatu behar nire herrialdean gertatzen den horretan bakarrik, baita munduko beste lekuetan gerta daitekeenean ere. Ezinbesteko da Osasunaren Mundu Erakundearekin (OME) koordinatuta lan egitea eta AEBetan Gaixotasunen Kontrola eta Prebentzioa egiten duten Zentroekin. Bestalde, komunitate zientifikoak irekia izan behar du, partekatu egin behar du jakintza, erabaki azkarrak hartu ahal izateko munduko edozein lekutan.

Birusak utzi egingo al dio zabaltzeari beroa iristen denean?

Ez dakigu. Beroak batzuetan murriztu egin dezake gisa horretako mikroorganismoen kutsakortasuna. Espero dena da ahalmen hori gutxitzea, nahiz eta birusak gure artean jarraitu.

Zergatik ez daiteke tratatu modu eraginkorrean antibiralekin? Printzipio aktibo espezifi koa sortu beharko al da gaixotasun honetarako?

Koronabirusek gaitasun mutageniko handia dute (erraz mutatzen dira) eta horrek zaildu egiten du farmako bat diana terapeutiko egokiarekin erabili ahal izatea birus horretarako. Entsegu batzuetan hobeto funtzionatu du bi antibiral erabiltzeak, Covid-19ari alde batetik baino gehiagotik erasotzeko aukera ematen du eta.

Aurreikusi al daiteke neguan aldiro agertuko dela, gripea bezala?

Hori ere ez dakigu, baina pentsatzekoa da une jakin batean pertsona kopuru handi batera pasatuko dela, larritasun handiagoarekin edo txikiagoarekin. Alde ona izango da, heldu den neguan berriz agertzen bada, herritar askok gaitasun askoz hobe izango dutela erantzun immunologikoa emateko. Pentsa liteke epidemiaren uhinak ez duela izango oraingo gaitasun izugarri hori.

Zer kostatzen da gehiago, txertoa sortzea edo ekoiztea?

Ez dira produktu kimikoak, biologikoak baizik, eta horregatik, zailagoa da lortzea. Entsegu klinikoak herritar askorekin egin behar dira. Rotabirusarena, adibidez, 75.000 haurrekin egin zen. Ziur jakin behar dugu merkatura ateratzen den produktua segurua dela eta ez duela eragingo kontrako erreakziorik. Abantaila da, oraingoan, zenbait laborategi modu koordinatuan ari direla lanean OMEren gidaritzapean, eta horrek azkartu egingo du prozesua. Txertoa ez da eskura egongo urtebete baino lehenago.

Birus batzuk aspalditik ezagutzen ditugu; zika, adibidez, mende erdi baino gehiago bada ezagutzen dugula, baina ez dago txertorik. Zergatik?

Batez ere, txertoa garatzeko adinako interesa piztuko zuen alertarik ez zelako sortu. Ikerkuntzari ekiten zaio epidemia batek zabalkunde handia lortzen duenean, eta horrek eragiten du interes komertzialak egotea industria farmazeutikoa abian jar dadin.

Sektore publikoak bultzatu behar ote lituzke ikerketa horiek?

Koronabirusarekin ikasi dugu txertoen ikerkuntza ez dezakegula utzi laborategi farmazeutikoen eskuetan bakarrik, eta administrazioek, adibidez OMEk, ohartarazi egin behar dutela industria eta eskatu egin behar diotela lan aktiboagoa egin dezatela. Sekula ez zaio utzi behar txerto berriak ikertzeari eta lantzeari.

Gorabidean datozen infekzioen artean, etxe ondoan ditugun bi aipatzen ditu OMEk: dengea eta chikungunya. Zenbateko probabilitatea dago Espainiara heltzeko, eta zernolako arriskua dute?

Azpimarratu egin nahi dut oso garrantzitsua dela kontrol epidemiologikoa arrisku horietarako eta etorkizunak ekar ditzakeen beste batzuetarako. Dengea aspaldiko ezaguna dugu, eta ari dira txertoak lantzen; chikungunyak, oraingoz, ez dauka tratamendurik. Espezialistontzat kezkagarria da osasunaren globalizazio moduko hori, oso adi jartzen baikaitu animalietara, infekzio iturri izan daitezkeelakoan. Gauza gehiago ere etor daitezke, ezagutzen ez ditugun gauzak, eta gure esku dago ahalik eta ongiena prestatzea.

Orain ere ba al dago arriskurik birusetatik ez baina beste patogeno batzuetatik datozen gaixotasunak agertzeko, 2000. urtean behi eroekin gertatu zen bezala?

Albaitaritza arloko osasuna oso garrantzitsua da eta batzuetan ahaztu egiten dugu. Gure herrialdean profesional bikainak ditugu, ez bakarrik arreta klinikoan, baita ikerkuntzan ere. Espainia aitzindaria da arlo horretan, Salamancan laborategi bat dugu animalientzako txertoak sortzeko. Gainera, garrantzitsua da albaitariek parte hartzea nazioarteko kontrol batzordeetan, azken hamarkadetan jasan ditugun birusak animalietatik etorri baitira.

Klima aldaketak eta gisako faktoreek lagundu egiten al dute patogeno horiek zabaltzen?

Planeta berotu izana eta habitatak desagerrarazi izana funtsezkoa da horiek zabaltzeko, batez ere bakterioak eta parasitoak. Adibidez, eremu batzuetako oihanak desagertu izanak beste norabait mugiarazi ditu han bizi ziren animaliak, eta haiekin, horien infekzioak ere bai.

Gorabidean datozen infekzio asko animalietatik heldu direnez, pentsatu behar al genuke beste iturri batzuk erabiltzea proteinak hartzeko?

Elikagaien trazabilitate ona, horixe ziurtatu behar da: nondik datorren bermatu, animaliek nolako elikadura eta tratamenduak hartu dituzten jakin, eta haragi horiei zer-nolako prozesuak eta kontserbazio moduak eman dizkieten. Kalitate estandarrak zaintzea da garrantzitsuena. Gauza bera gerta daiteke landare jatorriko produktu batekin edo bestelako proteina iturriekin ere.

Elikaduraz ari garelarik, zer-nolako eragina du immunitate sisteman? Erabili ote litezke elikagai batzuk sistema indartzeko, adibidez, adinekoen artean, horiek zaurgarriagoak dira-eta Covid-19aren aurrean?

Ez da pentsatu behar produktu jakin batean, eta dieta askotariko eta orekatua egin behar da. Elikadura on batek beti laguntzen du immunitate sistema prest egon dadin eta erantzuteko gaitasun handiagoa eduki dezan koronabirusaren aurrean eta infekzio bidezko beste edozein gaixotasunen aurrean.

Esaten dute hurrengo birusa dagoeneko Txinan dagoela, animalien azoka batean. Egia al da?

Hori ez dakite ez txinatarrek, ez guk eta ez inork. Txinan eta beste herrialde batzuetan ikusten ditugun azoka tradizionalek bere horretan jarraitzen badute, berriz ere gauza bera gerta liteke.

Kalkulatu al daiteke zenbateko maiztasunez agertuko diren birus berriak?

Orain dela urte batzuk esaten zen, gripeari zegokionez, 20 urtetik behin pandemia bat izango genuela, 2009koa bezalakoa. Denbora seriek eta eredu matematikoak lagungarriak izan daitezke erne eta prest egoteko, baina ez dezakegu aurreikusi gorabidean den birus bat azkarrago edo mantsoago zabalduko den, zenbateko hilkortasuna eduki dezakeen edo noiz agertu daitekeen. Garrantzitsuena da ez egotea besoak gurutzatuta beste pandemia bat etorri zain; prest egon beharra dago bihar etorriko balitz bezala jokatzeko.

Prest eta seguru al dago mundua? Zer aldatu behar dugu?

Koronabirusak eta gisako egoerek gogoeta eginarazi behar digute eta jabetu egin behar dugu zein garrantzitsua den gehiago inbertitzea gure osasuna zaintzeko. Espainiak osasun sistema ona lortu du, baina baditu hobetzeko moduko hutsuneak. Zainketa intentsiboetako ohe asko ez edukitzea arazo bat da eta ondorioak izan ditzake hau bezalako egoeretan. Zainketa intentsiboek bermatu egiten dute infekzio bidezko epidemia bati azkar erantzungo zaiola. Zenbait erakundetatik eskatu izan da BPGaren %8 edo %8,5 inguru izan dadila osasungintzari eskaintzen zaion diru kopurua; halaxe eskatzen du, esaterako, Ekonomia Lankidetzarako eta Garapenerako Erakundeak (OCDE). Espainia, ordea, %6,9ra iritsi da gehienez ere. Argi eduki behar da osasungintza ez dela gastu bat, inbertsio bat da.

Hau interesa dakizuke:

Infografiak | Argazkiak | Ikerketak