Demencia senil: Cando a memoria cae no esquecemento

  Non lembrar que se fixo pola mañá, repetir as mesmas cousas moi a miúdo sen lembrar contalas, ter decontino palabras na punta da lingua sen que acaben de saír, non saber que día é nin como descubrilo e despistarse e perderse na rúa son os indicios máis comúns de que algo non funciona ben na memoria e no cerebro. Cando a memoria recente comeza a fallar saltan todas as alarmas ante o temor de comezar un camiño sen retorno: o desenvolvemento da enfermidade de Alzheimer ou outras demencias. Agora ben, unha demencia non só implica a perda de memoria, senón que tamén comporta outros síntomas cognitivos asociados, como desorientarse, amosar dificultades para o razoamento e incapacidade para levar unha vida autónoma.

A demencia afecta no noso país ao 10% das persoas de máis de 65 anos e ao 30% dos maiores de 85 anos. Noutras palabras, unha de cada 10 persoas de máis de 65 anos e unha de cada 3 de máis de 85 anos padécena, segundo información da Sociedade Española de Neuroloxía (SEN). Aínda que este problema de saúde é máis frecuente entre os maiores, a idade en si mesma non ten porqué incidir no desenvolvemento da demencia, se ben diminúe a axilidade humana para lembrar e aprender. Unha proba de que ser maior non é a causa única da demencia é que, en ocasións, esta desenvólvese antes. É o caso da demencia máis común, o Alzheimer. A súa aparición despois dos 65 anos, tamén pode debutar moito antes (a marca de aparición temperá é de 30 anos, aínda que se consideran casos excepcionais).

A demencia máis frecuente é a enfermidade de Alzheimer (afecta a 70 de cada 100 maiores de 65 anos con demencia), seguida da demencia por lesións vasculares (consecuencia de infartos e hemorraxias cerebrais), da demencia dos corpos de Lewy ("prima irmá" da demencia asociada á enfermidade de Párkinson) e das dexeneracións frontotemporais. Todas elas, salvo a demencia por lesións vasculares, son enfermidades neurodexenerativas, froito do desgaste das células cerebrais (neuronas).

Como atrasar a demencia

  A demencia asóciase ao concepto de reserva cerebral, que é a capacidade que o cerebro ten para compensar ou enfrontarse á presenza dunha enfermidade. A forma máis efectiva de atrasar a demencia é mellorar a capacidade de reserva cerebral, un obxectivo que se pode acadar a través de distintos mecanismos.

• Cerebro en forma: a escolarización e a educación temperá constitúen un dos piares básicos para adestrar o cerebro cunha actividade intelectual, aínda que non é unha garantía por si soa da preservación da reserva cerebral. O mantemento de actividades cognitivas ao longo da vida complementa e favorece o efecto da educación temperá á hora de conservar a reserva cerebral e atrasar o declive da perda de memoria nos estadios iniciais de demencia.
• Malo para o corazón, malo para o cerebro: os factores de risco cardiovascular sono tamén para enfermidades como o Alzheimer e outras demencias. Polo tanto, controlar a hipertensión, a diabete, o colesterol, a obesidade e o tabaquismo pode axudar a atrasar o seu inicio.
• Mens sana in corpore sano: numerosos estudos descubriron que a práctica regular de exercicio físico (sen ser extraordinario ou intenso, senón que abonda con camiñar todos os días un quilómetro) e mais o seguimento da dieta mediterránea son dous factores que, de xeito independente, reducen o risco de sufrir Alzheimer.
• Vitaminados: os resultados que se acadan incorporando determinadas vitaminas na dieta son moi modestos e observáronse en persoas con síntomas incipientes. Non obstante, a vitamina B12 e as vitaminas do complexo B, tomadas en cápsulas, dan retardado a atrofia cerebral acelerada, unha característica propia dos procesos de deterioración cognitiva leve, que antecede ao Alzheimer. Ademais, leváronse a cabo estudos epidemiolóxicos observacionais que constataron que o consumo de alimentos ricos en vitamina B, como vísceras, sardiñas, xamón curado, que achegan vitamina B12, e ácido fólico (xerme de trigo, legumes e escarola) se asocia a un menor risco de padecer Alzheimer.
• Videoxogos para o cerebro?: dun tempo a esta parte no mercado afloraron distintos videoxogos que se anuncian como útiles para o adestramento cerebral. Consiste en mellorar a función cognitiva a través da práctica regular de tests e de xogos de lóxica e memoria. Non obstante, a súa verdadeira utilidade está en entredito. Un estudo publicado na revista "Nature Letters" mediu a eficacia deste tipo de adestramento nun amplo grupo de persoas. No traballo, que se realizou a través de Internet, participaron 11.430 participantes. Foron adestrados en diferentes tarefas cognitivas para mellorar o razoamento, como a memoria, a atención, a planificación e as habilidades visuais espaciais. Ao final do estudo observouse que os participantes melloraran o seu rendemento nos exercicios concretos para os que se adestraran, pero non noutras tarefas de coñecemento, aínda que fosen moi semellantes. Este resultado pode demostrar que adestrarse para algo concreto non axuda a mellorar globalmente as funcións cognitivas. Por esta razón, segundo os expertos, os programas de "brain training" deben concibirse como unha actividade intelectual máis, xunto á realización de sudokus, encrucillados ou outros pasatempos.
• Mente ociosa: actividades tan pouco fóra do común como acudir ao cinema, saír a cear fóra a restaurantes, facer deporte, ler, escoitar música ou ver a televisión tamén protexen as persoas fronte ao Alzheimer. Distintos investigadores no campo da neuroloxía advirten de que as actividades de ocio, en especial as máis intelectuais, diminúen o risco de padecer Alzheimer.

Relacións deste contido