Saltar o menú de navegación e ir ao contido

  • Bienvenido (ES) | Ongi etorri (euskarazko bertsioa) | Benvingut (versió en català) | Benvido (versión en galego)
  • Bienvenido (ES)
  • Boletines
    •  | Baixa  | Máis opcións |
  • Portadas anteriores

EROSKI CONSUMER, el diario del consumidor

Buscador

logotipo de fundación

Canles de EROSKI CONSUMER


Estás na seguinte localización: Portada > Edición impresa > Entrevista

Λ

Toti Martínez de Lezea, escritora: "Prefiro ler as novelas de Corín Tellado ca a prensa rosa"

 A vida da escritora Toti Martínez de Lezea (Vitoria, 1949) xira arredor de dous puntos xeográficos moi distantes: Larrabetzu, a pequena localidade biscaíña na que traballa e vive, e Beijing, a cidade na que recalaron a súa filla, o seu xenro e a súa neta, unha nena de sete anos espelida e políglota (fala castelán, vasco, árabe, inglés e está a aprender chinés), á que vai e coa que conversa acotío grazas ás novas tecnoloxías. Mentres amosa algunhas das súas numerosas fotos que poboan a singular e centenaria casa na que reside, o orgullo aflora con intensidade, ata máis que cando se refire ás súas outras criaturas, a quincena de novelas históricas que leron e len decenas de miles de lectores españois.

Cunha franqueza e cun ímpeto que poden chegar a descolocar a quen a escoita, Toti reflexiona divertida sobre o seu pasado como tradutora de manuais de troquelería, marionetista, guionista e directora de programas infantís de televisión, e sobre o seu presente como novelista, oficio ao que chegou con case 50 anos, por vocación e "por unha aposta". E faino na súa casa, un edificio de catro séculos de antigüidade, reconstruído e restaurado por ela e polo seu home (albanelería, electricidade e mesmo algo de fontanería incluídas), repleto de obxectos do máis dispar, moitos libros e unha frondosa zona verde, "un auténtico xardín botánico", que corre o perigo de desaparecer, como ela mesma recalca indignada, pola febre do ladrillo.

Pódese aprender Historia coa novela histórica?

Pódese aprender Historia lendo ensaios históricos. Home, o fin da novela non é ensinar Historia, é novelar. Que a sitúes nunha época ou noutra é o de menos.

Polo tanto, quen crea que cando le unha novela histórica, amais de entreterse, aprende algo de Historia, trabúcase.

Iso é algo que tamén depende do escritor.

Que acontece no seu caso?

No meu caso os meus lectores si poden aprender algo de Historia. Non podería seleccionar un tema e desvirtualo. Non. Pero sei que o fan porque eu tamén leo historias doutros.

Podería dar nomes?

Podería, pero non me gusta falar mal doutros... Si convén avisar de que no saco da novela histórica se inclúen textos que non o son: biografía novelada, novela de feitos históricos demasiado documentados, e logo o lixo dos que menten como canallas. Esas parvadas sobre templarios, cátaros, masóns... esas non son novelas históricas. Son novelas de historia-ficción, que non é o mesmo.

Mencionaba os xéneros. Cando os críticos literarios caracterizan a novela histórica como un xénero menor, como reacciona?

Non reacciono. Respecto á crítica, asúmoa se se me dirixe de ti a ti e me permite defenderme. O lóxico é que un crítico, se verdadeiramente é un profesional, lea un libro e cotexe as súas pegas co autor. E se segue téndoas, que as exprese. Pero o lóxico non é o habitual. A min chegáronme a dicir que algunhas das miñas novelas non tiñan rigor histórico, e fixérono, con toda tranquilidade, persoas que non teñen nin idea de Historia. Non detallan nin concretan esa presunta falta de rigor. E, doutra banda, están algúns historiadores, que tamén critican. É que a novela histórica é un xénero moi criticado. A todo iso súmanse os escritores, "colegas" entre comiñas, que din que non fas literatura porque non creas.

A literatura é unha fábrica de egos.

Ben, todo o é, a literatura, a medicina, o cinema, o teatro... todos cren que facemos moi ben as cousas e que as facemos mellor ca os demais.

Como catalogaría entón a reacción que lle producen as críticas literarias: indiferenza, indignación, adicción...?

Léoas, claro que as leo, para saber o que opina o inimigo. Hai que saber onde pisas, non vaia ser que logo lle chantes dous bicos a un que te acaba de poñer verde.

Aconteceulle algunha vez?

Si. Cando entrei neste mundo da literatura, parecíame incrible. Sendo eu lectora como son, ter un libro de tapas co meu nome... buf, estiven flotando nunha nube. Ao primeiro todo eran sorrisos, "esta avoa...", dicían, pero a medida que a "avoa" foi subindo, os sorrisos fóronse apagando. Os amigos escritores que teño son verdadeiros amigos, que non son moitos, pero hainos, e curiosamente son escritores que escriben o mesmo xénero ca min, que chegaron tarde á literatura, que tiveron antes outro oficio, que o fan por puro pracer, por puro gusto.

A que atribúe o éxito das súas novelas?

Intento escribir algo que a xente poida ler, queira ler e que lle guste ler. Porque escribir unha obra de arte que non vai ler ninguén... quedará nas grandes bibliotecas, pero non cumpriría co seu propósito, que é ser lido. E a algúns non os le nin a súa nai.

E iso vostede tamén o sabe.

Si, pero esas nais lenme a min (risos).

A súa obra débelle máis á inspiración ou á transpiración?

Probablemente o 80% é ADN e o outro 20% é aprendizaxe e traballo. Con isto quero dicir que hai persoas máis creativas ca outras, e eu sempre fun moi contista, sempre inventaba historias. Sen talento, aínda que se traballe moito... nada, pode haber, como máximo, un bo facer.

Os personaxes de boa parte das súas novelas viven e morren na mesma época, ao final da Idade Media e ao comezo do Renacemento. Cal é o motivo desta elección?

Despois do Imperio Romano cáese nunha época moi escura, esquécese como se constrúe, a educación, a sanidade, a hixiene... esquécense ata de escribir. Cando se chega a ese final da Idade Media e comezos do Renacemento, empeza outra vez a revivir esa cultura que houbo e que se perdera. É un período de moito movemento. As tribos deixan de ser tribos para comezar a ser Estados ou reinos, empeza a haber gremios, comezan a construírse cidades, a ter un peso... é fascinante!

As protagonistas dalgunhas das súas obras de máis éxito son mulleres, como a Abadesa, a Herboleira ou A Comuneira... pero as mulleres nesa época non gozaban precisamente dunha posición fascinante. Por que ese protagonismo feminino?

Por dúas razóns. Dunha banda, a muller parece que está desaparecida da Historia e iso non é real. Sempre houbo mulleres traballando, loitando e, sobre todo, parindo. Doutra banda, as mulleres na literatura sempre apareceron como "mulleres de", "amantes de", "mancebas de", "fillas de", mulleres sacrificadas, ou mulleres malvadas, e cando algunha muller na literatura tratou de ser independente e de facer a súa vida, como Madame Bovary, a Dama das Camelias, Ana Karenina, como acabaron?, suicidándose, porque, ao fin e ao cabo, eran pecadoras.

Malia o éxito xeneralizado que está a vivir a novela histórica, os índices de lectura son deprimentes.

Máis deprimentes eran hai 30 anos e moito máis hai 50.

Prefire ver entón o vaso medio cheo.

O que sucede é que a cota de lectores medrou, pero medrou máis aínda o número de libros editados. Non hai quen poida ler todo o que se publica.

Foi guionista e directora de programas de televisión infantís. Cre que a chamada "caixa parva" é unha inimiga dos libros?

Si, porque provoca inercia. Cando volves á casa de traballar acendes o aparello, poste a zapear, que é o máis doado.

Ten televisión?

Si, pero para vela un cacho: as noticias e logo se botan unha boa "peli" quedo.

Pero poden vivir en harmonía televisión e libros?

Claro, é un aparello máis, é como a lavadora.

E que me di de Internet?

Eu utilizo Internet, sobre todo para buscar material, cousas que antes tiña que consultar nunha enciclopedia.

E iso non é un exemplo que amosa a utilización cada vez menor dos libros?

Non, porque tampouco che dá tanta información como un libro, polo menos a min, pero facilita a busca.

Vostede traballou moito con nenos. Que se pode facer para achegalos á literatura?

Se se mantén o interese dos pais por lograr que os seus fillos lean libros, pode que haxa unha época en que os nenos non queiran ler e se entreteñan coas maquiniñas, pero volverán á lectura. Non hai que renunciar a animalos a ler, pero claro, primeiro téñenche que ver ler a ti.

O libro, daquela, non corre perigo?

Non. Eu, por exemplo, non podo ler un libro en Internet, ten que haber outra cousa, un contacto físico co libro, un canto agradable, unha manta nas pernas ou unha praia... É unha afección e se, como foi o meu caso, lle colles aprecio, non a soltas.

É relevante o que se lea con tal de ler?

Non, non importa.

Mesmo a prensa do corazón?

Prefiro ler as novelas de Corín Tellado ca a prensa rosa, que che conta con quen se deitou un, outra... Cando era cativa, lía de todo, contos de fadas, contos, novelas de vaqueiros, novelas de amor, de todo, e, pouco a pouco, ao ir lendo vas esixindo máis. Agora ben, se non chegas a ese nivel de ser esixente, le o que sexa, pero le. Corín Tellado, por exemplo, é a autora máis lida en castelán, e no ámbito literario todo o mundo a despreza. Pero eu lin unha biografía sobre ela que me impactou, porque na época franquista contou cousas que ninguén se atrevera a contar. Coa desculpa da novela rosa, falaba da liberación da muller, todo envolvido nun celofán rosa, pero era a única que contaba esa parte da muller española.

Pódese distinguir literatura de consumo de literatura como obra de arte?

Pódese distinguir entre un libro ben escrito e un libro mal escrito, a nada que les un pouco... Agora ben, colocar nos altares certo tipo de libros simplemente porque alguén dixo que son boísimos e porque os seus autores din eles mesmos que son boísimos e porque a sociedade os colocou nun pedestal, é unha ridiculez. Podemos falar de pantalóns de consumo ou de zapatillas de consumo, pero libros de consumo? De cando en vez hai unha novela que pega forte, que colle moita fama, como o Código da Vinci e hai millóns de persoas que o mercan porque queren lelo ou dicir que o leron. Pero o habitual non é iso.

Os prezos dos libros non invitan precisamente un consumo masivo.

Como di un amigo meu, o único acto sagrado que hai no mundo da literatura é cando un lector merca e paga en caixa o valor do libro. E postos a facer comparacións, custa máis unha entrada de fútbol.

Vive da literatura?

Pois ultimamente vivo da literatura. Non me queixo. Permíteme seguir escribindo. Pero se non me lese ninguén tamén escribiría un contiño, pero moi de cando en vez. Traballo oito horas diarias, así que se non me rende déixoo. Aínda que eu crea que son a magnífica e a incomparable, se non me le ninguén mal asunto. Creo que é unha das razóns polas que hai menos escritoras que escritores.

Por que?

Porque as mulleres somos máis prácticas.

Menos románticas?

Nese aspecto si. Perder o tempo, para que?

Ou sexa que se pode vivir da literatura pero non facerse rico?

Algúns enriquécense, pero poucos.

Con que parte dos cartos dun libro queda o autor?

Depende do acordo que teña coa editorial. En principio móvese entre o 8% e o 12% do valor do libro sen IVE. Ademais, teste que fiar da túa editorial cando che di que se venderon tantos exemplares, porque un autor non pode controlar a venda dos seus libros.

Cre que o autor está desamparado ou desprotexido?

É o sistema. O autor é a materia prima da editorial, moi barata, por certo: nin Seguridade Social, nin vacacións, nin xubilación... e cobra a ano vencido e por exemplares vendidos. Por iso, algúns escritores cobran adiantos millonarios, porque polo menos aseguran algo. Pero tamén hai trampa, porque se as vendas non cobren este adianto, a editorial non volve contratalos.

Gustaríalle gañar algún dos premios literarios máis "xenerosos", como o Alfaguara ou o Planeta?

Para iso teste que presentar e non teño intención ningunha.

Por que?

Hai varios tipos de premios. Algúns están concertados xa de antemán co autor, pero escravízano a posteriori. O autor pasa a "pertencer" á editorial e, a maioría das veces, obrigan o autor a escribir para esa editorial durante algún tempo. E logo están os premios, chamémoslles "institucionais", que algúns son interesantes, pero nos que subxace unha marusía de fondo entre camarillas... Para min, o único premio importante é o que outorgan os lectores que len os teus libros.

Pero precisamente, premios como o Planeta e o Alfaguara o que garanten é que o libro premiado se vai ler.

Si, pero non che garante o futuro.


Outros servizos


Buscar en

Información de Copyright e aviso legal

Visita nuestro canal Eroski Consumer TV

En EROSKI CONSUMER tomámosnos moi en serio a privacidad dos teus datos, aviso legal. © Fundación EROSKI

Fundación EROSKI

Validaciones de esta página

  • : Conformidad con el Nivel Triple-A, de las Directrices de Accesibilidad para el Contenido Web 1.0 del W3C-WAI
  • XHTML: Validación del W3C indicando que este documento es XHTML 1.1 correcto
  • CSS: Validación del W3C indicando que este documento usa CSS de forma correcta
  • RSS: Validación de feedvalidator.org indicando que nuestros titulares RSS tienen un formato correcto