Oroitzeaz ahazten garenean

  Dementzia atzeratzeko, funtsezkoa da garuna eta gorputza jardunean izatea eta dieta zaintzea Goizean zer egin dugun ez gogoratzea, gauzak behin eta berriz errepikatzea lehen ere kontatu ditugula ohartu gabe, hitzak mihira ekarri eta esaten asmatu ezina, zer egunetan bizi garen ez jakitea eta horren arrastorik inondik ezin ateratzea, kalean goazela arreta galdu eta non gauden ez antzematea... Era horretakoak gertatzen direnean, oroimenean eta garunean zerbait ongi ez dabilen seinale. Azkenaldiko oroimena deitzen dena huts egiten hasten denean, ezinegon handia sortzen da, eta beldurra ere bai, Alzheimerren eritasuna edo beste dementziaren bat izango ote den horren eragile. Dementzia batek, dena den, ez dakar oroimena galtzea soilik; beste sintoma kognitibo batzuk ere izaten ditu berekin: orientazioak huts egitea, arrazoitzerakoan zailtasunak edukitzea eta bizimodu autonomoa egiteko ezgai izatea.

Espainian, 65 urtetik gorako pertsonen % 10ek daukate dementzia, eta 85 urtetik gorakoen % 30ek. Bestela esanda: 65 urtetik aurrera, hamarretik bati eragiten dio, eta 85etik aurrera, hirutik bati (datu horiek eman ditu SEN erakundeak, Espainiako Neurologia Elkarteak). Osasun-arazo horrek adineko pertsonei eragiten die, nagusiki, baina adinak, berez, ez du zertan eragin dementziaren bilakaeran, nahiz eta adinarekin, egiaz, murriztu egiten den oroitzeko eta ikasteko gaitasuna. Dementziaren eragile bakarra adina ez dela erakusten du, adibidez, Alzeheimerrak (horixe da dementziarik ohikoena). Ohikoa izaten da 65 urtetik aurrera agertzea, baina askoz lehenago ere erasan dezake (badira 30 urterekin pairatu dutenak ere, nahiz eta kasu horiek salbuespentzat jo behar diren).

65 urtetik gorako pertsonen % 10ek daukate dementzia eta 85etik aurrera, hirutik batek

Esan bezala, Alzheimerra da dementziarik ohikoena (dementzia duten pertsonen artean, 100etik 70ek izaten dute), eta jarraian datoz beste dementzia hauek: hodietako lesioek sortzen dutena (buruko infartu eta hemorragien ondorio izaten dira), Lewyren gorputzen dementzia (Parkinsonen gaitzari lotutako dementziaren senidea) eta endekapen fronto-tenporalak. Horiek guztiak, hodietako lesioen ondorioz sortuak izan ezik, eritasun neurodegeneratiboak dira, hau da, garuneko zelulak (neuronak) higatzearen edo gastatzearen ondorio.

Nola atzeratu dementzia

  Garun-erreserba kontzeptuari atxikitzen zaio dementzia. Gaixotasun bat orekatzeko edo hari aurre egiteko garunak duen gaitasuna adierazten du termino horrek. Dementzia atzeratzeko modurik eraginkorrena, beraz, garun-erreserbaren gaitasuna hobetzea da, eta badira horretan laguntzen duten zenbait mekanismo.

• Garun osasuntsua: eskolatze eta heziketa goiztiarra dira zutabe oinarrizkoenetakoak, burua jardunean edukiz, garuna trebatzeko, nahiz eta horrek bakarrak ez duen bermatzen garun-erreserba babesturik egongo dela. Bizitzan zehar jarduera kognitiboak egiteak osatu eta sendotu egiten du eskolatze goiztiarrak garun-erreserbarentzat dakarren onura, eta atzeratu egiten du oroimen-galera, dementziaren hastapeneko aldietan.
• Bihotzaren kaltetan dena, garunaren kaltetan da: bihotz-hodientzat arriskutsu diren faktoreak arriskutsu dira, halaber, zenbait eritasunentzat; besteak beste, Alzheimerrarentzat eta beste dementzia batzuentzat. Beraz, hipertentsioa kontrolatzea, eta diabetesa, kolesterola, gizentasuna eta tabakismoa zaintzea lagungarri izan daiteke gaitz horiek atzeratzeko.
• Mens sana in corpore sano: ikerketa askok erakutsi dutenez, ariketa fisikoa maiztasunez egiteak (aski litzateke egunero kilometro bat ibilian egitea, gehiegikeriarik gabe) murriztu egiten du Alzheimerra pairatzeko arriskua, eta berdin Mediterraneoko dietari eusteak ere.
• Bitaminaz hornituak: ez da emaitza izugarririk lortzen zenbait bitamina dietan sartuta, eta sumatu izan direnean, sintoma hasiberriak dituzten pertsonengan sumatu dira. Hala ere, B12 bitaminak eta B multzoko bitaminek, kapsuletan hartuta, geldiarazi egiten duten garun-atrofia azkartua, zeina ezaugarri ohikoa izaten baita kalte kognitibo arinak dakartzaten prozesuetan (Alzheimerra agertu aurreko egoera izaten da hori). Gainera, behatze-ikerketa epidemiologikoek erakutsi dutenez, B bitamina ugari dituzten elikagaiak janda (erraiak, sardinak, urdaiazpikoa, zeinek B12 bitamina ematen duten), eta azido folikoa hartuta (galorratza, lekaleak eta eskarola), Alzheimerra pairatzeko arrisku gutxiago izaten da.
• Garunarentzako bideo-jokoak?: azkenaldi honetan, bideo-joko bereziak agertu dira merkatuan, burua lantzeko balio dutenak, egileen esanetan. Testak maiz eginez eta logika- eta memoria-jokoetan sarri arituz, funtzio kognitiboa hobetzen omen dute. Joko horien erabilgarritasuna, baina, nahiko zalantzazkoa da. Nature Letters aldizkarian argitaratu duten ikerketa batek neurtu du, hain zuzen, entrenamendu mota horren eraginkortasuna zenbaterainokoa den. Internet bidez egina da ikerketa hori, eta 11.430 lagunek parte hartu dute. Arrazonamendua hobetzeko helburuz, hainbat zeregin kognitibotan entrenatu dituzte parte-hartzaileak (memoriaren alorrean, arretarenean, planifikazioan eta trebetasun bisual espazialetan). Ikerketaren ondorioek erakutsi dutenez, berariaz landu zituzten ariketetan emaitzak hobetzea lortu zuten parte-hartzaileek, baina ez beste ezagutza-ariketa batzuetan, nahiz eta oso antzekoak izan. Emaitza horrek frogatuko luke, beraz, zerbaitetarako entrenatzeak ez duela balio funtzio kognitiboak modu globalean hobetzeko. Arrazoi horrexegatik, adituen esanetan, brain training izeneko programak beste buru-jardueren parekotzat hartzekoak dira, sudokuen, hitz gurutzatuen edo bestelako denbora-pasen parekotzat, alegia.
• Garuna eta aisialdia: oso ohikotzat jotzen ditugun zenbait jarduerak ere laguntzen dute Alzheimerretik babesten: zinemara joateak, jatetxeetan afaltzera irteteak, kirola egiteak, irakurtzeak, musika entzuteak edo telebista ikusteak, besteak beste. Neurologiaren esparruko hainbat ikertzailek nabarmentzen dute aisialdiko jarduerek murriztu egiten dutela Alzheimerra pairatzeko arriskua, eta, bereziki, buru-lan gehien eskatzen duten jarduerek.

Eduki honen erlazioak

Ekintza honek Bizkaiko Foru Aldundiaren Kultura Sailaren laguntza jaso du