Organoak ematea: Elkartasunezko egintza batzuentzat, bigarren aukera besteentzat

Transplanteen etorkizuna eta konparaketako taula

El trasplante, paso a paso

• Balizko emailea identifikatzea. Entzefalo-heriotza edo bihotza geraturik hil da pertsona bat ospitaleko Zaintza Intentsiboko Unitatean. Historia klinikoa aztertu ondoren, transmititzeko moduko gaixotasunik ez duela izan egiaztatuko da, aurrenik.
• Organoen ebaluazioa. Organoa emateaz kontradierazpenik ez badago, organo horien azterketa -ekografiez, radiografiez, etab- egingo da, nola funtzionatzen duten eta guztietatik, transplantatzeko egoera egokian zein dauden zehazteko.
• Entzefalo-heriotza edo bihotza eta arnasketa gelditu direla berrestea. Transplanteetan ez diharduten hiru sendagilek egiaztatuko dute heriotza. Era artifizialean, zendutakoaren odol-zirkulazioa mantentzen da.
• Familiarekin elkarrizketa. Trasplanteen koordinatzaileak senideekin hitz egingo du ondoren: haien esanetara jarriko da, ahal den guztian laguntzeko eta organoak emateko aukera planteatuko die (nahiz, batzuetan, eskaintza hildakoaren familiartekoek egiten duten). Senitartekoek onartzen badute, baimena idatziz emango da. Ondoren, Transplanteen Erakunde Nazionalari koordinatzaileak albistea jakinaraziko dio: bada emaile bat, prest.
• Sendagile-taldea osatu eta hartzailea aukeratzea. Balizko hartzailea aukeratzeko hainbat irizpide hartzen dira kontuan: klinikoak (larrialdia), inmunologikoak (odol-multzoaren elkargarritasuna), antropometrikoak (tamaina), lurraldezkoak (organoa zein herritara igorri behar den) eta erauzitako organoaren zain balizko hartzaileek zenbat denbora eman duten.
• Sendagile-taldea lekuz aldatzea. Eskuarki, sendagile-talde berak organoa erauzi eta transplantatu egiten du. Gibel-transplante batzuk bakarrik egiten dituzte eragiketa horiek bi sendagile-taldek.
• Erauzketa eta azken balorazioa. Organoak erauzi dituen fakultatibo-taldeak bertan baloratuko du horren bideragarritasuna eta arterietako ebakiak egitean sor daitezkeen arazoak. Transplantea egiteko unera arte, organoa zaintza-disolbakin batean kontserbatzen da, 4° C-ko tenperaturan.
• Organoa jasoko duen hartzailea prestatzea. Organoa balekoa dela jakinaraziko zaio gaixoa dagoen ospitaleko taldeari, zein ordutan iritsiko den zehazturik, hartzailea prestatzen has dadin.
• Transplantea egitea. Kirurgi-taldeak -hiru espezialista bihotz-transplantean, bi giltzurrunenean eta lau gibelarenean, batez beste- egingo du, azkenik, ebakuntza eta eragiketa.

Emaile agiria lortzeko

• Francisco izeneko gizonezkoari gibel eta bihotzaren transplantea egin zioten batera, organismoak bi giltzurrun-transplante errefusatu ondoren.
  Hamalau urtez dialisia egunero egin beharra nozitu eta gero, Franciscori giltzurrun bat transplantatu zioten, baina hamar egun besterik ez zuen iraun. Esan gabe doa epe laburregi hori igarota, giltzurrun ezarri berria ostera erauzi behar izan ziotela. Handik hiru urtera beste bat hartzeko aukera izan zuen: oraingo transplantearen emaitzak sei urte bakarrik iraun zion; orduan huts egiten hasi zenez, kendu egin behar izan zitzaion. Azkenean, transplante bikoitza egin zioten gizonari: giltzurruna ez ezik, gibela ere aldatu behar oraingoan, berea zirrosiak jota baitzegoen, potasio eta urea-desmailen, odol-transfusioen eta beste hainbat arrazoiren ondorioz.
• Cristóbal Salvadorek55 urte ditu eta giltzurruna 1983an transplantatu zioten (berari egin zioten, arrakastaz egin ere, Espainiako hasiera-hasierako transplanteetako bat). Hungarian 1999ko irailean egin zen Transplantedunen Munduko Txapelketako 5.000 metroko lasterketan brontzezko domina irabazi zuen Cristobalek; 400 metrokoan laugarren sartu zen, eta 1.500 metroko proban seigarren tokian. Bartzelona'98 Transplantedunen Txapelketan ere hartu zuen esku, arrakasta handiagoz: brontzezko eta zilarrezko dominak eraman zituen. Kirolbidearen osagarri, sei maratoi eta hainbat lasterketa herrikoitan parte hartu izana. Cristobalek onartzen duenez, duela zortzi urte arte, kirolean batere jardun gabea zen. Bizia salbatu zion transplanteari esker hasi zen kiroletan -atletismoa, parakaidismoa, hipika eta senderismoa egiten-: orain, jarduera hori ezinbestekotzat jotzen du, transplantedun guztiek hil arteraino hartu behar izaten duten botika-kopuru eskerga nolabait orekatzeko.
• Xabier Les Costa ere giltzurrun-transplantedun atleta da: bere iritziz, organo txertatua daukan jendea ez da besteak ez bezalakoa. Hori frogatzeko, Sydney'97 Transplantedunen XI. Txapelketan esku hartuta, urrezko hiru domina ekarri zituen etxera: 100 metroko lasterketan, 200 metrokoan (munduko marka hautsita, gainera) eta luzerako jauzian irabazle gertatu baitzen.
  Gibela, bihotza, birikak, giltzurrunak edo antzeko organoak gaixotasun kronikoak jota daudenean, gaixoak jarduera askori uko egin behar izaten dio, kirolari adibidez. Baina, organo salbatzailea hartu duenez geroztik osasuna hobetzen hasten da eta, horrekin batera, ebakuntza egin aurretik galarazi edo debekatuta zeukan guztia egiteko indar eta kemenak zuzpertzen zaizkio transplantedunari. Kirola biziki mesedegarri gertatzen zaie horrelako gaixoei, muskulu-tonu eta arintasunean aurrera egin dezaten eta, aldi berean, hainbat adierazle metaboliko eta funtzional (glukosa, arteria-presioa, kolesterola...) hobetu daitezen. Ziklosporinari (errefusa galarazten duen inmuno-suntsitzaileari) esker, gainera, organorik hartu duten gehientsuentzat gizartean berriro integratzea eta goi mailako kirolean aritzea, aukera ez ezik, errealitate ere bilakatzen da.

KONPARAKETAKO TAULA

* Estatu espainoleko Transplanteen Erakunde Nazionalak emaniko datuak: organoak emateko moduan zeuzkaten hildakoen senitartekoek emakidari uko zenbat aldiz egin dioten adierazten dute.

* Estatu espainoleko Transplanteen Erakunde Nazionalak agerturiko datuak

* Estatu espainoleko Transplanteen Erakunde Nazionalak agerturiko datuak

Donantes infantiles (niños hasta 13 años)

* Estatu espainoleko Transplanteen Erakunde Nazionalak agerturiko datuak

* Estatu espainoleko Transplanteen Erakunde Nazionalak agerturiko datuak

Eduki honen erlazioak

Ekintza honek Bizkaiko Foru Aldundiaren Kultura Sailaren laguntza jaso du